اصول فقه شيعه (فارسى) — صفحة 385

جمل انشائيه وجود دارد همان تفاوت بين مفرد و جمله است يعنى سكوت متكلم بر مفرد صحيح نيست ولى بر جمله صحيح است . محقّق اصفهانى رحمه الله در پايان مىفرمايد : كلام مرحوم آخوند حتماً بايد بر اين معنا حمل شود و الّا قابل تصوّر نخواهد بود . « 1 » اشكال بر كلام مرحوم محقّق اصفهانى كلام محقّق اصفهانى رحمه الله از دو جهت مورد مناقشه است : اشكال اوّل : انصاف اين است كه كلام مرحوم آخوند ظهور در اين معنايى كه محقّق اصفهانى ذكر كرد ندارد ، به‌همين‌جهت ما نمىتوانيم چنين استظهارى نسبت به كلام ايشان داشته باشيم مگر اينكه مرحوم آخوند از غير طريق الفاظ مسألهء ديگرى را مطرح كرده باشد . اگر محقّق اصفهانى رحمه الله ظاهر كلام مرحوم آخوند را غير قابل تصوّر مىدانسته به‌همين‌جهت كلام ايشان را حمل بر معناى مذكور كرده است ، ما از ايشان سؤال مىكنيم : علّت غير قابل تصوّر بودن كلام مرحوم آخوند چيست ؟ محقّق اصفهانى رحمه الله در پاسخ اين سؤال خواهد گفت : بزرگان ، وجود را به چهار قسم تقسيم كرده‌اند : وجود خارجى ، وجود ذهنى ، وجود لفظى ، وجود كتبى . و آنچه مرحوم آخوند به عنوان « وجود انشائى » مطرح كرده ، در كلمات بزرگان مطرح نشده است . « 2 » ظاهر كلام مرحوم اصفهانى اين است كه ايشان در رابطه با علّت غير معقول بودن