وجود للمعنى فيه أيضاً بالعرض » . « 1 » پاسخ محقّق اصفهانى رحمه الله : شدّت ارتباط لفظ با معنا به سبب علاقه وضعيهاى كه تحقّق پيدا كرده ، موجب شده كه معنا نه تنها در وجود خارجى خود تابع لفظ باشد بلكه در تمام مراحل - حتّى مرحلهء ماهيت - نيز تابع لفظ است و گويا در مرحلهء ماهيت نيز اين اتحاد بين لفظ و معنا وجود دارد . بههمينجهت كه پاى ماهيت به ميان آمد مرحوم آخوند بهجاى استفاده از كلمهء « واقع » كلمهء « في نفس الأمر » را به كار برده است . و الّا اگر مرحلهء وجود را درنظر بگيريم ، وجود لفظ « وجود خارجى حقيقى » و وجود معنا « وجود خارجى بالعرض » است . اشكال : معنايى كه شما براى « وجود لفظى » بيان كرديد و « وجود انشائى » را تطبيق بر « وجود لفظى » كرديد ، اختصاص به انشائيات ندارد بلكه در جمل خبريه نيز لفظ در معنا استعمال شده و بين لفظ و معنا عُلقه و ارتباط وجود دارد و معنا به تبعيت لفظ تحقق پيدا مىكند . پس چه فرقى است بين جملههاى خبريه و جملههاى انشائيه كه جمل انشائيه را به معناى وجود انشائى مىدانيد و وجود انشائى را وجود لفظى مىدانيد ؟ پاسخ محقق اصفهانى رحمه الله : قبول داريم كه در جمل خبريه نيز چنين چيزى جريان دارد ولى آنچه كه جمل خبريه را از جمل انشائيه جدا مىكند اين است كه هدف متكلّم در جمل خبريه حكايت از واقعيت است . سؤال : آيا وجود لفظى در رابطه با مفردات مطرح نيست ؟ پاسخ محقّق اصفهانى رحمه الله : بلى ، وجود لفظى در رابطه با مفردات نيز مطرح است و انشاء به همين معنايى كه گفتيم در مورد مفردات نيز جريان دارد يعنى با گفتن لفظ « انسان » ، ماهيت آن وجود عرضى و تبعى پيدا مىكند . و تفاوتى كه بين مفردات و
اصول فقه شيعه (فارسى) — صفحة 384
مساهمون: الشيخ فاضل اللنكراني
ص٣٨٤
هامش
( 1 ) - يادآورى : در مورد قيد « في نفس الأمر » گفتيم : مرحوم آخوند با اين قيد مىخواهد مسئله را از واقع گستردهتر كند و بفرمايد : « وجود انشائى در عالم اعتبار تحقّق دارد » .