مع الغير « 1 » در ماضى است . اين بهترين راه براى فرار از آن اشكال است . اشكال : ممكن است كسى بگويد : آنچه گفته شد ، در مورد بيع و نكاح و امثال اينها مورد قبول است ولى در مورد جملهء خبريهاى كه در مقام انشاء استعمال شده قابل قبول نيست ، مثلًا در جملهء « يُعيد الصلاة » يا « يغتسل » - اگر در مقام انشاء استعمال شوند - معناى انشائيت نه در مادّهء « اعاده » و « اغتسال » وجود دارد و نه در جملهء خبريه ، پس اين قسم از انشائيات را چگونه حل مىكنيد ؟ جواب : استعمال « بعتُ » در مقام انشاء و اخبار استعمال حقيقى است ولى استعمال جملهء خبريه « يُعيد » و « يغتسل » در مقام انشاء ، استعمالى مجازى است ، و در استعمال مجازى ، تعدد وضع و وضع خاص لازم نيست ، بلكه فقط نياز به مجوّز و مصحّح دارد .
ماهيت خبر و انشاء
ماهيت خبر روشن است . بهوسيلهء جملهء خبريه مىخواهيم از واقعيتى خبر دهيم كه در زمان گذشته تحقق يافته يا در حال حاضر مشغول تحقق يافتن است و يا در آينده تحقق مىيابد . خود معناى خبر نيز چنين است ، يعنى مستمع در جريان واقعيت نيست و شما مىخواهيد با جملهء خبريه او را از واقعيت مطّلع كنيد . ولى ماهيت انشاء قدرى ابهام دارد و براى روشن شدن معناى انشاء لازم است در دو مرحله بحث كنيم :
مرحلهء اوّل آيا لفظ در حقيقت انشاء نقش دارد ؟
وقتى با لفظ « بعتُ » انشاء بيع مىكنيم آيا اين لفظ هم ، در حقيقت انشاء نقش دارد
هامش
( 1 ) - در جايى كه بايع متعدّد باشند .