مىشود و گاهى هم « يعيد صلاته » در مقام اخبار از آينده است يعنى در آينده نمازش
را اعاده مىكند . موضوع بحث مرحوم آخوند در اينجا « قسم سوّم » است يعنى آيا جملهء « بعتُ داري » در مقام اخبار با همين جمله در مقام انشاء تفاوت دارد ؟ آيا اين جمله داراى دو معناى متضاد است ؟ مرحوم آخوند مىخواهد بفرمايد : اينگونه جملات داراى يك معنا هستند ، « بعتُ » يعنى فروختم ، و اين معنا هم در مورد انشاء وجود دارد و هم در مورد اخبار ، يعنى موضوع له و مستعمل فيه در خبر و انشاء يك چيز است و آن همان معناى « فروختم » مىباشد . ولى فرق در اين جهت است كه اگر « فروختم » در مقام انشاء بيع به كار رود ، « فروختمِ انشائى » و اگر در مقام اخبار به كار رود ، « فروختمِ اخبارى » است . و خلاصه اينكه مقام وضع و موضوع له و مستعمل فيه در خبر و انشاء يك چيز است و فقط در مقام استعمال ، بين خبر و انشاء تفاوت وجود دارد . البته در كلام مرحوم آخوند مسامحهاى وجود دارد ، زيرا ايشان به دنبال استعمال ، كلمهء « في » را ذكر كرده و چنين فرموده است : « فيكون الخبر موضوعاً ليستعمل في حكاية ثبوت معناه في موطنه » . ظاهر اين عبارت اين است كه « مستعمل فيه » در خبر و انشاء تفاوت دارند ، درحالىكه مراد مرحوم آخوند اين است : « ليستعمل في معناه في مقام قصد حكاية المعنى » . زيرا اگر بخواهيم ظاهر كلام ايشان را مورد توجّه قرار دهيم تشبيه خبر و انشاء به باب اسماء و حروف ، از بين مىرود . درحالىكه ايشان مىخواهد با كلمهء « لا يبعد » همان جهتى را كه در اسماء و حروف مطرح است در مورد خبر و انشاء نيز پياده كند ، يعنى مىخواهد بفرمايد : وضع و موضوع له و مستعمل فيه در خبر و انشاء تفاوتى ندارند ولى مقام استعمال فرق دارد . « بعتُ خبرى » در جايى استعمال مىشود كه بخواهد از گذشته خبر دهد و « بعتُ انشائى » در جايى استعمال مىشود كه قصد انشاء بيع داشته باشد ولى در هر دو صورت ، « بعتُ » در معناى « فروختم » بهكارمىرود و از نظر معنا فرقى ندارند .
اصول فقه شيعه (فارسى) — صفحة 367
مساهمون: الشيخ فاضل اللنكراني
ص٣٦٧