اشكال بر مرحوم آخوند :
اوّلًا : مطلب فوق با مبناى مرحوم آخوند در بحث حروف سازگار نيست . ايشان كلام مشهور در مورد اسماء و حروف - كه مىگفتند در اسماء وضع عام و موضوع له عام و در حروف وضع عام و موضوع له خاص است - را رد كرده و فرمود : « لحاظ خصوصيت - چه خصوصيت ذهنيه باشد و چه خصوصيت خارجيه - در موضوع له و مستعمل فيه محال است ، زيرا لحاظ هركدام داراى تالى فاسد است » . و بعد از اثبات استحاله ، مبناى خود را مطرح كرد كه حروف و اسماء در تمام مراحل يكسانند ولى ظرف استعمال آنها با يكديگر تفاوت دارد . ما مىگوييم : اگر در بحث حروف اينگونه با قاطعيت مسألهء لحاظ را محال دانستيد ، چرا وقتى به باب خبر و انشاء مىرسيد به كلمهء « لا يبعد » تعبير مىكنيد ؟ آنچه از « لا يبعد » استفاده مىشود اين است كه احتمال دارد مسألهء خبر و انشاء بهگونهء ديگرى باشد و بين « بعتُ اخبارى » و « بعتُ انشائى » در معنا فرق باشد . آيا چه خصوصيتى در مورد خبر و انشاء وجود دارد كه اينگونه تعبيرى آوردهايد ولى در مورد اسماء و حروف با قاطعيت ، حرف مشهور را رد كرده و نتيجه گرفتيد بين حروف و اسماء مغايرتى نيست ؟ ثانياً : واقعيت مسئله اين است كه تفاوت بين اسماء و حروف ، تفاوت واقعى و حقيقى است . و آن واقعيتى كه اسماء از آن حكايت مىكنند ، غير از واقعيتى است كه حروف از آن حكايت مىكنند و به تعبيرى كه ما گفتيم : كلمهء « ابتداء » اسم است و از مفهوم و عنوان ابتداء حكايت مىكند . ولى « مِنْ » از معنونها و نسبتهاى خارجيه كه بين دو طرف حاصل مىشود حكايت مىكند . واقعياتى كه « مِنْ » از آنها حكايت مىكرد واقعيت قسم چهارم است كه در مباحث گذشته پيرامون آن سخن گفتيم . بنابراين بين « مِنْ » و « ابتداء » تفاوت كامل وجود دارد و نمىتوان موضوع له و مستعمل فيه آن دو را يك چيز دانست . مسألهء خبر و انشاء را نيز روى همين مبنا حل كرده مىگوييم :
اصول فقه شيعه (فارسى) — صفحة 368
مساهمون: الشيخ فاضل اللنكراني
ص٣٦٨