استعمال نيز وجود دارد و اينگونه نيست كه با استعمال ايجاد شود . در مورد واقعيت « زيد » و واقعيت « مدرسه » ترديدى نيست و آنچه در اينجا مورد بحث است واقعيت « وجود زيد در مدرسه » است . اين واقعيت همان چيزى است كه منشأ براى احتمال صدق و كذب مىگردد . زيرا شكّى نيست كه احتمال صدق و كذب در « زيدٌ في المدرسة » مربوط به واقعيت « زيد » يا واقعيت « مدرسه » نيست ، چون در واقعيت اين دو ترديدى نيست و آنچه مورد شك و ترديد قرار مىگيرد واقعيت « وجود زيد در مدرسه »
است . شاهد ديگر بر اين مطلب اين است كه اگر كسى بخواهد جملهء « زيدٌ في المدرسة » را بهصورت اسمى و بدون به كار بردن حرف جر اخبار كند مىگويد : « المدرسة ظرف زيدٍ » . حال از مرحوم نائينى سؤال مىكنيم : با توجّه به اينكه « ظرف » اسم است و معانى اسمى حقيقت و واقعيت دارند ، آيا اين كلمهء « ظرف » از چه معنايى حكايت مىكند ؟ شما كه معتقديد در جملهء « زيدٌ في المدرسة » بيش از دو واقعيت ، وجود ندارد . بدون شك ايشان واقعيت « ظرفيت مدرسه براى زيد » را خواهد پذيرفت پس چه فرقى بين « المدرسة ظرف زيد » و « زيدٌ في المدرسة » وجود دارد كه مرحوم نائينى در جملهء اوّل واقعيت سوّم را مىپذيرد ولى در جملهء دوّم نمىپذيرد ؟ آيا استعمال ، سبب براى اين مسئله است ؟ خير چنين نيست و استعمال ، نقشى در ايجاد واقعيت سوّم ندارد بلكه واقعيت سوّم با قطعنظر از استعمال وجود دارد كه گاهى از آن با اسم تعبير مىكنيم و مىگوييم : « المدرسة ظرف زيد » و گاهى با حرف تعبير كرده و مىگوييم :
« زيد في المدرسة » . كه اين دو ، اختلافِ كمى با هم دارند . البته اين سه واقعيت در اصل واقعيت داشتن با هم تفاوتى ندارند و تفاوت آنها از ناحيهء ديگر است ، زيرا واقعيت بر سه قسم است : 1 - واقعيت جوهرى كه در وجود خارجى نياز به محلّ و معروض ندارد . 2 - واقعيت عرضى كه در وجود خارجى نياز به معروض دارد . 3 - واقعيت عرضى كه در وجود خارجى نياز به دو طرف دارد . و ظرفيت « مدرسه »
اصول فقه شيعه (فارسى) — صفحة 308
مساهمون: الشيخ فاضل اللنكراني
ص٣٠٨