تخطي إلى المحتوى الرئيسي

اصول فقه شيعه (فارسى) — صفحة 171

مساهمون:

ص١٧١

5 - تعريف آيت‌اللَّه خويى « دام ظلّه » از علم اصول

آيت‌اللَّه خويى « دام ظلّه » در تعريف علم اصول فرموده است : علم الاصول هو العلم بالقواعد التي تقع بنفسها في طريق استنباط الأحكام الشرعيّة الكليّة الإلهية من دون حاجة إلى ضميمة كبرى أو صغرى أُصولية اخرى إليها . « 1 » قبل از ورود به بحث پيرامون تعريف ايشان ، تذكر اين نكته لازم است كه ذكر « صغرى أُصولية » در عبارت ايشان به احتمال قوى از اشتباه تقريركننده بوده است ، زيرا : اوّلًا : ما چيزى بنام « صغراى اصوليه » نداريم و آنچه به عنوان مسألهء اصولى مطرح است « كبراى اصوليه » است كه در قياس استنباط عنوان كبرى پيدا مىكند . و ثانياً : ايشان در مقام توضيح نيز هيچ سخنى در رابطه با « صغراى اصوليه » مطرح نكرده است . توضيح تعريف : آيت‌اللَّه خويى « دام ظلّه » در توضيح تعريف فوق مىفرمايد : اين تعريف بر دو ركن استوار است كه هر قاعده اصولى بايد آن را دارا باشد : ركن اوّل : كلمهء « استنباط » است . استنباط داراى اين خصوصيت است كه در آن « مستنبَط » و « مستنبَط منه » بايد مغايرت داشته باشند به گونه‌اى كه « مستنبَط منه » جنبهء واسطه براى استفادهء حكم كلّى داشته باشد . به خلاف موردى كه مسألهء « كلّى » و « مصاديق » مطرح است كه در آنجا عنوان « استنباط » صدق نمىكند بلكه عنوان « تطبيق » وجود دارد . سپس مىفرمايد : ذكر كلمهء « استنباط » براى اين است كه موارد « تطبيق » از تعريف علم اصول خارج شوند ، به عبارت ديگر : ذكر كلمهء « استنباط » ، براى خارج كردن « قواعد فقهيه » است ، زيرا در قواعد فقهيه ، مسألهء استنباط مطرح نيست بلكه مسألهء تطبيق

هامش
( 1 ) - محاضرات في أُصول الفقه ، ج 1 ، ص 8