اصول فقه شيعه (فارسى) — صفحة 158

در علم اصول ، استطرادى است . حال با توجّه به مقدّمهء فوق برمىگرديم به اصل اشكال مرحوم آخوند بر تعريف مشهور : مرحوم آخوند مىفرمايد : تعريف مشهور ، اصول عمليه‌اى را كه در شبهات حكميه جارى مىشوند ، شامل نمىشود ، با اينكه اصول عمليه از مباحث مهم علم اصول است و نمىتوان ملتزم به استطرادى بودن مباحث مربوط به آنها گرديد . « 1 » در اينجا ممكن است كسى سؤال كند : چه فرق است بين اينكه انسان ، حكم وجوب نماز جمعه را از روايت بدست آورد يا از استصحاب ؟ چرا تعريف مشهور شامل قسم اوّل بشود ولى قسم دوّم را شامل نشود ؟ بعضى از شاگردان مرحوم آخوند « 2 » - كه طبعاً اين معنا را از خود مرحوم آخوند گرفته است - در حاشيهء كفايه در پاسخ سؤال فوق مىگويد : عبارت مشهور كه فرموده‌اند : « القواعد الممهّدة لاستنباط الأحكام الشرعية » ، به اين معناست كه ما يك سرى قواعد داريم و يك سرى احكام شرعيه و اين احكام شرعيه را از اين قواعد استنباط مىكنيم . ملاحظه مىشود كه در اين تعريف روى كلمهء « استنباط » تكيه شده است و در استنباط بايد بين « مستنبَط » و « مستنبَط منه » مغايرت وجود داشته باشد . بنابراين بايد قواعد ممهَّدة غير از احكام شرعى باشند و احكام شرعى ، نفس اين قواعد نيستند . البته مراد از مغايرت اين نيست كه بين آن‌ها ضدّيت وجود داشته باشد بلكه به معناى اين است كه اين‌ها دو چيزند كه يكى از ديگرى استنباط مىشود . حال اگر خبر واحد بر وجوب نماز جمعه دلالت كند ، مجتهد مىگويد : من وجوب نماز جمعه را از راه خبر واحد استنباط كردم ولى اگر به استصحاب تمسّك كند نمىتواند بگويد : من وجوب جمعه را از راه « لا تنقض اليقين بالشك » استنباط