دفاع از مشهور
ممكن است مشهور بگويند : نظر ما استنباط قطعى نيست بلكه اعم از استنباط قطعى و ظنّى است . در اين صورت ، اشكال مرحوم آخوند دفع مىشود .
اشكال دوّم مرحوم آخوند بر كلام مشهور :
براى بيان اين اشكال ، ابتدا بايد مقدّمهاى ذكر كنيم : يكى از مباحث مهم علم اصول مباحث اصول عمليه است كه حدود يكسوّم مباحث اصول را به خود اختصاص داده است و نمىتوان ملتزم به استطرادى بودن اين مباحث گرديد . اصول عمليه بر دو قسم است : قسم اوّل : اصول عمليهاى كه در شبهات موضوعيه جارى مىشوند ، مانند : أصالة الحلية ، أصالة الطهارة و استصحابى كه در شبهات موضوعيه جارى مىشود ، مثل اينكه بدانيم لباسى در اوّل صبح نجس بوده سپس شك در تطهير آن بنمائيم و استصحاب نجاست را جارى كنيم و يا در طهارت آبى كه حالت سابق آن مشخص نيست شك كنيم و أصالة الطهارة جارى كنيم و يا در مورد مايعى كه مردّد بين خمر و خلّ است اصالة الحلّية را جارى كنيم . قسم دوّم : اصول عمليهاى كه در شبهات حكميّه جريان دارند ، مثل : أصالة الحلّية و أصالة البراءة - كه در شبهات حكميه وجوبيه جريان پيدا كند - و مثل استصحاب - كه در شبهات حكميه جارى شود - . مثلًا اگر نتوانيم حكم نماز جمعه را از روى دليل بدست آوريم ممكن است به استصحاب تمسّك كرده و بگوييم : نماز جمعه در زمان حضور امام عليه السلام واجب بوده و الآن در وجوب آن شك داريم و مقتضاى استصحاب اين
است كه نماز جمعه در زمان غيبت نيز واجب باشد . حال يك نزاعى بين علما وجود دارد كه آيا اصول عمليه ، داخل در علم اصول مىباشند يا از آن خارجند و يا در اين زمينه بايد تفصيل داد ؟