حال اگر مقدمات دليل انسداد تمام باشد ، در رابطه با نتيجهء اين مقدّمات ، اختلاف وجود دارد . بعضى نتيجهء آن را حجّيت مطلق ظنّ بنا بر كشف و بعضى حجّيت مطلق ظن بنا بر حكومت مىدانند . البته هر دو قبول دارند كه دليل انسداد يك دليل عقلى است .
ولى كسانى كه قائل به كشفند ، معتقدند در صورت تمام بودن مقدمات ، عقل كشف مىكند كه شارع مقدّس در چنين شرايطى ، مطلق ظن را حجّت قرار داده است .
بنابراين ، حجّيت ظنّ در حال انسداد ، حجّيت شرعى است هرچند كاشف اين حجّيت عبارت از عقل است . ولى كسانى كه نتيجه را حجّيت مطلق ظن بنا بر حكومت مىدانند ، معتقدند كه در صورت تمام بودن مقدمات دليل انسداد ، خود عقل « مطلق ظن » را حجّت قرار مىدهد . عقل همانطور كه حكم به حجّيت « قطع » مىكرد ، در چنين شرايطى نيز « ظن » را حجّت مىداند . با اين تفاوت كه حكم عقل به حجّيت قطع ، شرايطى ندارد ولى در باب « ظنّ » با توجّه به مقدمات دليل انسداد و شرايط آن مىباشد . و به تعبير ديگر : حكم عقل به حجيّت قطع ، به نحو اطلاق است ولى در مورد « ظنّ » مشروط است .
بنابراين ، اگر نتيجهء دليل انسداد ، حجّيت ظنّ بنا بر حكومت باشد ، « ظن » به عنوان
اصول فقه شيعه (فارسى) — صفحة 153
مساهمون: الشيخ فاضل اللنكراني
ص١٥٣