نيست . مثلًا وقتى گفته مىشود : « صيغة افعل ظاهرة في الوجوب أم لا ؟ » آيا مقصود « صيغهء افعل در خصوص كتاب و سنت است » است يا « مطلق صيغهء افعل كه در كلام
عرب استعمال مىشود » اراده شده است ؟ روشن است كه موضوع بحث در مورد « صيغهء افعل » عموميت دارد و مطلق صيغهء افعل مورد بحث است . شاهد اين مطلب اين است كه براى پاسخ به مسألهء فوق به تبادر و لغت و فهم عرب و بناى عقلاء مراجعه مىشود . در بحث « لا تفعل » و بحث « مشتق » و ساير مباحث الفاظ نيز همين مسئله مطرح است . البته بايد توجّه شود كه وقتى مىگوييم : « مباحث مربوط به صيغهء افعل و لا تفعل و مشتق و . . . عموميت داشته و مخصوص كتاب و سنت نيست » ، اين مطلب منافات ندارد با اين كه اصولى بخواهد ثمرهء اين بحثها را در فقه مورد استفاده قرار دهد . به تعبير ديگر : اگرچه ثمرهء اين بحثها در فقه و در رابطه با ادلّهء اربعه محقق مىشود ولى موضوع بحث ، عام است . و ما با نتيجه ، كارى نداريم ، مىخواهيم ببينيم موضوع بحث چيست ؟ « 1 »
اشكال به مرحوم آخوند :
ممكن است كسى بگويد : ما در همان موضوع عام بحث مىكنيم ولى ما از عوارضِ ذاتىِ جنسِ مشتق بحث مىكنيم و عرضِ ذاتىِ جنس مىتواند به عنوان عرضِ ذاتىِ نوع نيز باشد . اگر چيزى عرضِ ذاتىِ حيوان - كه جنس است - قرار گيرد ، عرضِ ذاتى انسان - كه به عنوان نوع براى حيوان است - نيز مىباشد . بنابراين ، مانعى ندارد كه ما نزاع را در مورد مطلق مشتق مطرح كنيم و بحث را روى عوارض ذاتى مشتق ببريم ولى هدف ما استفادهء نتيجهء آن در شرعيات باشد . به تعبير ديگر : اينكه
هامش
( 1 ) - كفاية الاصول ، ج 1 ، ص 9