اشكال اوّل : اگر ما تمايز در مقام تدوين را به اغراض بدانيم - همان‌طور كه مرحوم آخوند تمايز در مقام تدوين را به تمايز اغراض دانست « 1 » - در اين صورت چه فرقى است بين غرضى كه ثمرهء عملى برآن مترتب است و غرضى كه ثمره عملى ندارد ؟ آيا اگر غرض علمى « صون اللسان عن الخطأ في المقال » باشد و غرض علم ديگرى « معرفة الأشياء و العلم بحقايق الأشياء كما هي » باشد ، تفاوتى بين اين دو غرض وجود دارد ؟ خصوصاً با توجّه به اينكه گفتيم : « مراد مرحوم آخوند از غرض ، همان وجود ذهنى غرض است كه در مقام تدوين ، عنوان باعثيت و محرّكيت دارد و هنوز به مقام عمل نرسيده است » . اين مطلب را قبلًا نيز گفتيم كه : « غرض از نظر وجود خارجى ، متأخر از معلول است ولى از نظر وجود ذهنى ، تقدّم بر معلول داشته و نسبت به معلول ، جنبهء باعثيت و محرّكيت دارد » . حال وقتى وجود ذهنى غرض ، به عنوان محرّك براى تدوين علم بود چه تفاوتى وجود دارد بين اينكه اين وجود ذهنى غرض ، در خارج - به عنوان يك ثمرهء عملى - تحقّق عينى پيدا كند يا اينكه خارجيت آن به همان جهت نفسانيت باشد كه عبارت از معرفت و علم است ؟ به عبارت ديگر : در مقام تدوين كه وجود ذهنى غرض مطرح است ، فرقى نيست كه غرض « صون اللسان عن الخطأ في المقال » باشد يا « معرفة الأشياء و العلم بحقائقها كما هي » باشد . و در مقام تدوين ، فرقى بين اين دو علم تحقّق پيدا نكرده است و همين مقدار براى ايجاد تمايز در مقام تدوين كفايت مىكند . پس چرا آيت‌اللَّه خويى « دام ظلّه » در مورد علمى كه ثمرهء عملى دارد تمايز را به اغراض دانست و در