معلوم شده است يعنى اين كه در كتب رياضى نجومى اجزاى مقياس را به هفت قسم يا به شش قسم و نيم تقسيم مىكنند و آن أقسام را أقدام مىگويند و ظل آن را ظل اقدام ، علت آن اين است كه هرگاه كسى خواهد معلوم كند كه ظل هر شئى مثل آن شده است يا نه ، ظل قامت خود را معتبر دارد و طول شخصى معتدل القامه شش قدم و نيم تا هفت قدم است و دانستى كه حضرت پيغمبر بلندى ديوار مسجد را براى تعيين اوقات به اندازهء قامت انسان مقرر داشت .
از تبديل ظل به مماس اولا ، و از تغيير دادن غربيها كلمه ظل را به واژهء تانژانت لغت فرانسه ثانيا ؛ موجب شده است كه ظل و مسائل آن را از غرب بدانند و حال آنكه معلوم شده است كه اصل مسائل رياضى ظل از مسجد مدينه بيرون آمد و بدست ابو الوفاء رسيد و از وى به همهء جهان منتشر گشت يعنى عمل پيغمبر خاتم صلى الله عليه و آله و سلم در بناى ديوار مسجد مدينه ، الگوى رهنمون استنباط و اختراع ظل شده است .
نكته 101
هر وقت به ياد اويى جوانى الحسن و الحسين سيدا شباب اهل الجنة .
إِذْ أَوَى الْفِتْيَةُ إِلَى الْكَهْفِ فَقالُوا رَبَّنا آتِنا مِنْ لَدُنْكَ رَحْمَةً وَ هَيِّئْ لَنا مِنْ أَمْرِنا رَشَداً
( الكهف 11 ) فى الكافى عن الصادق ( ع ) انه قال لرجل ما الفتى عندكم فقال له الشاب فقال لا الفتى المؤمن ان اصحاب الكهف كانوا شيوخا فسماهم الله فتية بايمانهم و العياشى عنه ( ع ) مثله الا انه قال كانوا كلهم كهولا و زاد من آمن بالله و اتقى فهو الفتى ( تفسير الصافى ) در دفتر دل در اين معنى گفتهايم :
به بسم الله الرحمن الرحيم است * كه آن اصحاب كهف است و رقيم است
بيا در كهف قرآن اى برادر * به بين احوال انسان را سراسر