نكته 897
از فوائدى كه مرحوم استاد علامه شعرانى افاده فرمودهاند اين كه : بايد دانست كه ترجمه تيفوئيد به مطبقه چنان كه ميرزا على دكتر و ابو الحسن خان و غيرهم گفتهاند غلط است چون بتصريح شرح اسباب و قانون و غيره مطبقه ترجمه سونوخس است و سونوخس را گويند بيش از يكهفته طول نمىكشد و علاج آن بفصد يا رعاف است كه فورا تب را قطع مى - كند و علت آن سخونت دم است . و فرمودند : حصبه ظاهرا سرخك است نه مرض معروف تيفوئيد . و فرمودند محرقه قاوسوس است كه شبيه تيفوس است و فرمودند : زعرور ميوه معروف به زالزالك است و فارسى كتابى آن دولانه است . ميوه زالزالك را در مازندران زازليك گويند . و فرمودند حرمل اسفنج است .
و عرق يمانى بيمارى رشته است و اين شعر سعدى را از بوستان خوانده است :
يكى را حكايت كنند از ملوك * كه بيمارى رشته كردش چو دوك
و ميرزا على دكتر مؤلف جواهر التشريح است .
نكته 898
در منجد اجاص را چنين معنى كرده است : اجاص شجر ثمره لذيذ حلو واحدته اجاصة . آنگاه شكل يك جفت گلابى درشت آبدار كشيده است . و در لغت كمثرى چنين گفته است :
الكمثرى شجر واحدته كمثراة و هى الاجاصة . اين معنى صحيح نيست زيرا كمثرى به معنى گلابى است كه آن را امرودو بتخفيف مرود گويند چنان كه در قطعه ششم نصاب الصبيان آمده است :
فرخ و فروخ است جوژه ، بيضه تخممرغ و خود * چون عنب انگور و تين انجير و كمثرى مرود
و اجاص معنى صحيح آن آلو است و ما را در اينمقام بر منجد تعليقهايست بدين عبارت :