در نظريه داروين چه مىگويند ؟ و اين سؤال براى علماى مصر فرستاده شد . يكى از آنان جوابى فرستاد وسائل اظهار تشكر كرده وعده داد جواب او را بانگليسى ترجمه و منتشر كند .
جواب عالم اين بود كه نظريه داروين حدسى بيش نيست ، و بأدله تأييد نشده يكى از علماى آلمان عين ادله داروين را ذكر كرده و آن را دليل تقهقر انسان و مسخ او بميمون دانسته ، هيچ بعيد نيست كه مردى پس از داروين ظاهر شود و ادله او را باطل كند . با اينكه ما تعقل نميكنيم اگر افراد انسان از زمين بر افتد ، انواع بوزينه كه از هزاران سال پيش تاكنون موجود بوده و تغييرى نكردهاند اين همه اختراعات بشرى و علوم و ادب او را استخراج كنند . اگر عقيده داروين بطور قطع ثابت ميشد ما مجبور بوديم ظاهر آيات را طورى تأويل كنيم كه با محسوسات و معقولات موافق گردد اما چنين نيست .
نويسنده گويد : پس از داروين ، آثار انسانى را در اعماق زمين يافتهاند از هشتاد هزار سال پيش از اين و بيشتر ، و منتها مدتى كه داروين معتقد بود سى هزار سال است و اين كشف فرضيه داروين را باطل مىكند چون آنزمان كه انسان موجود بود بر حسب اين كشف ، قبل از دوره ميمون است . كسانى كه در فلسفه قديم بنى نوع انسان را قديم زمانى ميدانستند آدم را بنوع تأويل ميكردند يا انسان كامل . و كسانى كه امروز جمع بين قول داروين و عقايد دينى ميكنند همين را ميگويند . گوريلا و شمبانزه هميناند كه هستند و همينگونه اولاد خواهند آورد و هرگز اختراعات امروزه انسان را نخواهند يافت .
اين مطلب را از يادداشتهاى مخطوط مرحوم استاد علامه شعرانى نقل كردهايم . كلمه حدس بمعنى دارج و رائج عرف عام آنست نه به معنى مصطلح ارباب معقول . و يكى از كشف آثار انسانى در نكته 557 گفته شد . و در رد داروين كتابها نوشتهاند .
هزار و يك نكته (فارسى) — صفحة 684
مساهمون: حسن حسن زاده آملى
ص٦٨٤