نيشابورى در فصل يازدهم مقاله اولى مجسطى ، ذكر كردهاند .
ى - و ديگر آلت شماسيه است كه يحيى بن ابى منصور در زمان مأمون عباسى ساخته است چنان كه نيشابورى در شرح فصل يازدهم مقاله اولى مجسطى آورده است و آن را شماسيه مأمونيه خوانده است . و نيز بيرونى در آخر باب هفتم مقاله ششم قانون مسعودى ( ص 657 ج 2 ) از آن نام برده است .
يا - و ديگر حلقه عضديه كه ابو الحسن صوفى اختراع كرده است و قطر آن ده ذراع بوده است چنان كه نيشابورى در همان فصل مقاله مذكور مجسطى نام برده است .
يب - و ديگر حلقهاى كه در زمان ابو الفضل بن عميد ، ابو جعفر خازن به كار برده است و نيشابورى در همان فصل مقاله ياد شده مجسطى نام برده است .
- و ديگر رخامه است كه در كتب هيأت و نجوم از آن نام برده شد و دستور ساختن آن را بيان كردهاند از آن جمله در شرح چغمينى قاضىزاده رومى در بحث دائره نصف النهار آمده است .
رخام به ضم راء بمعنى سنگ سپيد نرم مثل مرمر است و چون بسيارى از امور ضرورى روزانه از قبيل دائره هنديه و انواع شاخص و انحراف بلاد و سموت جهات را بر رخام حك مى - نمودند به اسم رخامه متداول است و اگر بر چوب يا فلز هم امور مذكوره حك شود همان كار رخامه را مىكند و به اسم رخامه است ، محمد بن موسى خوارزمى را كتابى در رخامه است چنان كه ابن نديم در فهرست نقل كرده است . و نيز در ترجمه حبش بن عبد الله گفته است : و له من الكتب كتاب الرخائم و المقاييس ، و نيز در ترجمه حسن بن المصباح گويد : كتاب رسالة محمد فى صنعة الرخامات ، و نيز در ترجمه محمد بن كثير فرغانى گويد :
له من الكتب كتاب عمل الرخامات .
هزار و يك نكته (فارسى) — صفحة 462
مساهمون: حسن حسن زاده آملى
ص٤٦٢