يد - و ديگر اسكاف است كه بمعنى قارب و زورق است فاضل كرلونلينو در علم الفلك ( ص 270 ) آن را نام برده است و طرز ساختن آن را بيان كرده است . اين آلت را فلكى يونانى اراتسثنس متوفى 194 قبل از ميلاد مسيح عليه السلام در اسكندريه به كار برده است .
يه - و ديگر كره فلكى است . در كره فلكى هم رسالهها نوشته شده است . كره فلكى و اسطرلاب و ربع مجيب به عنوان تعليم و تعلم در ميان طالبان علم متداول است كه بايد از استاد دانا آموخت . راقم سطور تاكنون به دو دوره گفتن اسطرلاب در حوزه علميه قم توفيق يافته است و خود از استاد آية الله ، علامه ذوالفنون حاج ميرزا ابو الحسن شعرانى رضوان الله عليه تعليم گرفته است .
يو - و ديگر ربع مقنطره است ، در صنعت و تعليم اين آلت نيز رسالهها نوشته است از آن جمله اعمال ربع مقنطره رفيع - الصنعت است كه مشتمل بر يك مقدمه و ده باب و يك خاتمه است كه در هند به طبع رسيده است . اين صنعت نيز مانند اسطرلاب و ربع مجيب احتياج به تعليم و ارشاد استاد دارد .
- و ديگر زرقاله است كه به صفيحه نيز شهرت دارد ، در كتاب مذكور قبل رسالهاى مشتمل بر سى و يك فصل در آلت زرقاله است . در كشف الظنون گويد : رسالة الزرقاله المعروفة بالصفيحة للشيخ ابى اسحاق ابراهيم الزر قلى القرطبى و هى على مائة باب الخ ( ص 870 )
يح - و ديگر انواع و اقسام قطبنماها است كه به وسيله آن خط زوال و خط مشرق و مغرب و سموت بلاد به خصوص سمت قبله و امورى ديگر از آن تحصيل مىشود . و در بسيارى از صفحات قطب انحراف معظم بلاد براى تعيين سمت قبله حكاكى مىكردهاند و نيز شاخص بر آن نصب مىنمودهاند كه به وسيله
هزار و يك نكته (فارسى) — صفحة 463
مساهمون: حسن حسن زاده آملى
ص٤٦٣