حتى تزكو النفس و تبلغ السعادة التى تخصها . و اين تعميم حكمى قويم است زيرا شامل اصحاب يمين نيز هست چه اين كه اصحاب يمين بمقام مقربين نيستند كه از ابتداء روح و ريحان و جنت نعيم باشند
فَأَمَّا إِنْ كانَ مِنَ الْمُقَرَّبِينَ فَرَوْحٌ وَ رَيْحانٌ وَ جَنَّةُ نَعِيمٍ
( واقعه 89 - 90 ) ، بلكه آنان را در ابتداء حساب يسير است
فَأَمَّا مَنْ أُوتِيَ كِتابَهُ بِيَمِينِهِ فَسَوْفَ يُحاسَبُ حِساباً يَسِيراً
( انشقاق 8 ) ، و در آخر مر آنان را سلام است
وَ أَمَّا إِنْ كانَ مِنْ أَصْحابِ الْيَمِينِ فَسَلامٌ لَكَ مِنْ أَصْحابِ الْيَمِينِ
( واقعه 91 - 92 ) .
بدانكه تعميم ياد شده از فصول ديگر همان نمط مذكور اشارات نيز مستفاد است و همين تعميم حق است كه نفوس غير كامله را مطلقا تكامل برزخى است . و اين تعبير ما منافات ندارد با اين كه نفوس كامله را نيز تجليات الهى است ، زيرا چنان كه نفس انسان از انسان طبيعى يعنى نفس در مقام طبيعت كه بدن و مرتبه نازله نفس است ، شروع مىشود و سپس نفس در مقام تجرد برزخى ، و پس از آن نفس در مقام تجرد عقلى ، و بعد از آن به نفس در مقام فوق تجرد خاتمه مىيابد و هر مقامى تا مقامى را درجات بسيار است ؛ همچنين انسان را پس از كمال مرتبه فوق كمالست . در فصل نهم باب يازدهم نفس اسفار است : مراتب العقل و يقال لها العقل الهيولانى ، و العقل بالملكة ، و العقل بالفعل ، و العقل الفعال ؛ فالاول قوة و الثانى استعداد ، و الثالث كمال ، و الرابع فوق كمال ( ج 4 ص 160 ط 1 ) . و لسان روايات اهل بيت عصمت و وحى در تجليات حسن مطلق براى اهل جنت به اطلاق ، خيلى شيرين و دل نشين است .
بعضى از تعليقات ما بر عبارت نقل شده شيخ از الهيات شفاء اين است :
قوله : و تنمحى قليلا قليلا ، هذا الكلام مبنى على تكامل - النفوس فى البرزخ كما هو منصوص فى الشرائع الالهية ،