متعاليه است حاكماند كه انسان به همان صورت و تشخص خود كه در اين نشأه است از اين نشأه رخت بر مىبندد يعنى از غير خود منقطع مىشود كه معنى حقيقى موت انقطاع انسان از غير خودش است ، و به نشأه ديگر ارتحال مىكند هر چند تعبير به ارتحال و نحو آن تعبيرى به تسامح است و حقيقت أمر فوق اين گونه تعبيرات است . پس به حكم محكم و معصوم براهين عقليه كه معاضد به ادله نقليهاند انسان موجودى حى ابدى است و مظهر اسم شريف يا من لا تأخذه سنة و لا نوم است . بنابراين موت ، متلاشى شدن و مضمحل گرديدن و نابود و تباه شدن و از بين رفتن انسان من حيث هو انسان نيست و احياى وى بدان معنى كه در اذهان سافله مرتكز است بمعزل عن التحقيق و ذلك مبلغهم من العلم . حال در فهم آيات كريمه قرآنيه از قبيل
قالُوا رَبَّنا أَمَتَّنَا اثْنَتَيْنِ وَ أَحْيَيْتَنَا اثْنَتَيْنِ
. ( غافر 12 ) ،
وَ هُوَ الَّذِي أَحْياكُمْ ثُمَّ يُمِيتُكُمْ ثُمَّ يُحْيِيكُمْ
( حج 67 ) و آيات بسيار ديگر ، دقت و تدبر بسزا بايد اعمال كرد . و آيات ديگر را از قبيل
وَ لا تَقُولُوا لِمَنْ يُقْتَلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْواتٌ بَلْ أَحْياءٌ وَ لكِنْ لا تَشْعُرُونَ
( بقره 155 )
وَ لا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْواتاً بَلْ أَحْياءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ
( آل عمران 170 ) در فهم آيات سابق مدد بايد گرفت و روايات صادر از اهل بيت طهارت و عصمت در معاد بحار و ديگر جوامع روايى و كتب و تفسير روايى در بيان آيات ياد شده هم فصل خطاباند و لكن در نيل به غور اين حقايق استاد زبان فهم كامل بايد و الله التوفيق .
نكته 623
از خاموشى گفتار زايد و از انديشه كردار لذا در ديوان راقم آمده است كه :
مهر دهن كليد دل آمد بگفت پير * حاشا گمان رود كه ترا اين مقاله چيست
نكته 624
فلك در كتب هيأت و نجوم ، مدارات و دوائر است و