كه مجلد اول ده مرحله ، و دوم كه جواهر و اعراض است يك مرحله و پس از آن مراحل سپرى مىشود و مجلد سوم در الهيات ده موقف است و چهارم آن در نفس و اطوار و احوال و معاد آن يازده باب است كه از مراحل به مواقف و از آن به ابواب منتهى مىگردد ؛ چنان كه خود در تعليقهاش بر فصل پنجم از مقاله ششم الهيات شفاء ( ص 256 ) ، و در فصل چهاردهم از فن ششم جواهر و اعراض اسفار در بحث مزاج ( ج 2 ص 202 ط 1 ) بدان تصريح كرده است .
بلكه در آخر خطبه اول كتاب اسفار نيز بدان تصريح دارد كه فرمود : اعلم ان للسلاك من العرفاء و الاولياء اسفارا اربعة فرتبت كتابى هذا طبق حركاتهم فى الانوار و الاثار على اربعة اسفار و سميته بالحكمة المتعاليه فى المسائل الربوبية
جناب صدر المتالهين كتاب كبيرش را گاهى به حكمت متعاليه نام مىبرد و بسيارى به اسفار اربعة . از افادات استاد بزرگوار ما حضرت آية الله رفيعى قزوينى رضوان الله تعالى عليه اينكه كتاب مذكور را مقام اجمال است كه به اين لحاظ مسمى به حكمت متعاليه است ، و مقام تفصيل است كه به اين نظر مسمى به اسفار اربعه است .
وجه تسميهاش به حكمت متعاليه از اين كلام خواجه طوسى در شرح عبارت شيخ معلوم مىگردد .
شيخ رئيس ابو على سينا - رضوان الله عليه - در فصل نهم نمط دهم اشارات در مسأله نفس ناطقه داشتن جرم سماوى كه بدان از مشاء فاصله گرفت و آن را بر كسانى كه راسخ در حكمت متعاليه نيستند پوشيده دانست گفت : ثم ان كان ما يلوحه ضرب من النظر مستورا الا على الراسخين فى الحكمة المتعالية .
خواجه طوسى - قدس سره - در شرح آن ، حكمت متعاليه را تفسير كرده است كه : ان حكمة المشائين حكمة بحثية صرفة ،
هزار و يك نكته (فارسى) — صفحة 335
مساهمون: حسن حسن زاده آملى
ص٣٣٥