به كار برده است .
علوم رياضى ، بخصوص هندسه و اوفاق ، ذهن را ورزش عجيب مىدهد و نيك مىپروراند . يك شكل عروس ( كه همان شكل فيثاغورس است و به تخفيف غورس شده است و به تحريف عروس ) ، بيش از صد وجه اختلاف وقوع و طرق مختلف دارد ؛ خواجه طوسى در تحرير اصول اقليدس ، قريب چهل وجه آن را تصوير و تحرير و تفسير كرده است و كتابى جداگانه در يك شكل هندسى قطّاع ، كه شكل مانالائوس است ، نوشته است .
نظام الدين نيشابورى در شرح مجسطى گويد :
احكام هندسى قطّاع به چهارصد و نود و هفت هزار و ششصد و شصت و چهار حكم منتهى مىشود .
كمال شوشترى مؤلف غاية المراد في وفق الأعداد ، كه در علم اوفاق كتابى بسيار ارزشمند است ، فرمود : « شارح رساله زنجانى فرموده است كه چهار هزار نوع مربع چهار در چهار را نگاشتهاند غير مكرّر » . و خود مؤلّف مذكور ، سى و دو طريق آن را در غاية المراد آورده است .
يعقوب بن محمد بن طاوسى در مختصر كنه المراد في وفق الأعداد ، كه اصل و مختصر آن هر دو به قلم خود آن بزرگوار است ، فرمود : لوح پنج در پنج را به دويست صورت توان نگاشت .
قفطى در تاريخ الحكماء ( چاپ ليدن ، ص 161 ) آورده است كه جابر بن حيّان كتابى بىنظير در اصطرلاب تأليف كرده است ، متضمّن هزار مسئله .
در اين مقام رساله مطبوع گرانقدر ما به نام الصحيفة الزبر حديّة في كلمات سجّادية را اهميّتى بسزاست ، و آن را كلمه 499 كتاب هزار و يك كلمه مطبوع قرار دادهايم .
ابن خلدون در مقدمه تاريخش ( ص 486 ، ط مصر ) ، سخنى در فضيلت علم هندسه دارد كه به پارسى ترجمه و نقل مىكنيم :
هندسه به خرد فروغ و به انديشه راستى دهد ؛ زيرا همه براهينش به روشى روشن و سبكى آشكار است . از همين جهت غلط در قياسهايش راه ندارد . لذا به ممارست آن
هزار و يك كلمه (فارسى) — صفحة 83
مساهمون: حسن حسن زاده آملى
ص٨٣