و كوچكترين اعتراض فرمود : آقا چاره اين است كه بايد زيج بهادرى را دوباره از سر شروع كنيم ؛ باز دو سال ديگر به تعلّم زيج بهادرى از آن بزرگوار قدّس سرّه اشتغال داشتم ، و در طول اين تعليم و تعلّم با زيج محمد شاهى و زيج الغ بيكى و شرح ملّا عبد العلى بيرجندى بر آن با جدّ و جهد تمام محشور بودم كه به حمد اللّه اين بار به خوبى بفهم زيجات ياد شده و شروح آنها ، و استخراج أهلّه و خسوف و كسوف و ديگر مسائل رياضى و هيوى مطابق قواعد هندسى به طور كامل از زيج بهادرى و زيج الغ بيكى استخراج مىكردم ، و بر زيج بهادرى يك دوره تعليقاتى تقرير و تحرير كردهام كه در حكم يك دوره شرح بر آن است . آرى ،
به هوس راست نيايد به تمنّى نشود * كاندرين راه بسى خون جگر بايد خورد
كلمهء 613
عقل و شرع به ما فرمودهاند كه هر كس زرع و زارع و مزرعه و بذر خود است كه « الدنيا مزرعة الآخرة » . جناب وصّى ، حضرت امام امير المؤمنين على عليه السّلام به شاگرد قابلش كميل كامل ، در وصف حجج إلهيّه و علماء باللّه فرموده است : « يحفظ اللّه بهم حججه و بيّناته حتى يودعوها نظرائهم و يزرعوها في قلوب أشباههم » ( نهج البلاغه ، حكمت 147 ) . مفاد اين تعبير شريف اين است كه علماء باللّه برزگرند . آرى ، دانشمندان كشاورزند كه دلها را شيار مىكنند ، جانها را شخم مىزنند ، نفوس را آمادگى مىدهند ، و بذرهاى معارف در مزارع جانها مىافشانند ، و اين جانها را مىپرورانند و نهال وجود انسانها را به جايى مىرسانند كه هر يك شجره طوبايى مىشود :
أَصْلُها ثابِتٌ وَ فَرْعُها فِي السَّماءِ * تُؤْتِي أُكُلَها كُلَّ حِينٍ بِإِذْنِ رَبِّها
( سوره ابراهيم ، آيات 24 و 25 )
خداوند سبحان هم در قرآن ، خود را زارع خوانده است :
أَ فَرَأَيْتُمْ ما تَحْرُثُونَ * أَ أَنْتُمْ تَزْرَعُونَهُ أَمْ نَحْنُ الزَّارِعُونَ
( واقعه ، آيات 63 و 64 ) .