تخطي إلى المحتوى الرئيسي

هزار و يك كلمه (فارسى) — صفحة 181

مساهمون:

ص١٨١
شَيْءٍ إِلَّا عِنْدَنا خَزائِنُهُ وَ ما نُنَزِّلُهُ إِلَّا بِقَدَرٍ مَعْلُومٍ
، و الجواهر العقلية و ما معها موجودة في القضاء و القدر مرة واحدة باعتبارين ، و الجسمانية و ما معها موجودة فيهما مرّتين . مراد از آنچه كه با جواهر جسمانيه است ، اعراض است . و دوبار وجود داشتن اين جواهر يك‌بار در عقل است كه قضاء است ، و يك‌بار در مادّه كه قدر است . و در قضاء كه عالم عقلى است ، صور جميع موجودات كلّى و جزئى از اين حيث كه معقول‌اند ، حاصل است ، و در پيش دانسته شد كه جزئيات مادّى در وعاء عقل كلّىاند ، و دوبار وجود داشتن آنها يكى وجود ازلى آنهاست كه قضاء است ، و ديگر وجود لا يزالى آنها كه مفصّلات قدرى در عالم مادّه است . و مراد از آنچه كه با جواهر عقليه است ؛ ظاهرا امكان فقرى نورى و صفات كماليه نوريه است كه عين جواهر عقليه‌اند ؛ زيرا كه در مفارقات عقليه ، اعراض و ديگر صفات زايد و خارج از ذات نيست . و آن كه فرمود جواهر عقليه در قضا و قدر يك‌بار موجودند به دو اعتبار ، از اين روست كه آنها چون قدر به دو نحو موجود نيستند ؛ بلكه به يك نحو موجود ازلىاند ، اگر چه علم عنايى شامل آنها است ، چنان كه آنها شامل قدرند ؛ و دو اعتبار يكى مجمل است و ديگر مفصّل كه به اعتبار مجمل قضا و به اعتبار مفصّل قدرند ؛ يعنى در حقيقت جواهر عقليه قضايشان قدر آنهاست كه هم قضايند و هم قدرند كه به اعتبار اجمال قضاء و به اعتبار تفصيل قدرند . تحقيق بيشتر در قضاء و قدر را از الهيّات اسفار طلب بايد كرد : و أمّا القضاء فهى عندهم عبارة عن وجود الصور العقلية لجميع الموجودات فائضة عنه ( تعالى ) على سبيل الإبداع دفعة بلا زمان لكونها عندهم من جملة العالم و من أفعال اللّه المبائنة ذواتها لذاته ، و عندنا صور علمية لازمة لذاته بلا جعل و تأثير و تأثر و ليست من اجزاء العالم ؛ اذ ليست لها حيثيّة عدميّة و لا امكانات واقعية . فالقضاء الرّبانيّة و هي صور علم اللّه ، قديمة بالذات باقية ببقاء اللّه . و أمّا القدر فهو عبارة عن وجود صور الموجودات في عالم النفسى السماوى على الوجه الجزئى مطابقة لما في موادّها الخارجيّة الشخصية مستندة إلى اسبابها و عللها
هزار و يك كلمه (فارسى) — صفحة 181 | حسن حسن زاده آملى