و زبان به اين وسعت و پايه پيدا نشد چنان كه پيغمبر اكرم ( صلّى الله عليه و آله و سلم ) فرمود : « أوتيت جوامع الكلام و اختصر لي الكلام اختصارا » .
خطبههاى طولانى و قصيدههاى عربى بسيارى از ادباء را مىنگريم كه برخى از آنها اصلا از حروف بىنقطه ، و بعض ديگر به كلّى از حروف نقطهدار است كه حتى يك حرف الف هم در آن به كار برده نشده است و هر يك بهخوبى مفيد معنى است .
سواطع الالهام نامى كتابى است كه يك دوره تفسير قرآن كريم تصنيف ابو الفيض فيضى به عربى است و بسان كتب عادى معمولى معنىبخش است . كتاب اسس الاصول يك دوره در فنّ اصول است و مانند اسمش بىنقطه است .
ملمّع الطهور طهور همدانى مشتمل بر 3636 شعر عربى و فارسى بدون نقطه است و همه به قافيه ميم كه در حكم يك قصيده ميميّه است .
سيد عليخان مدنى در كتاب انوار البديع چند قصيده طولانى آورده كه قافيه ابيات هر قصيده يك كلمه است و همان كلمه در هر شعرى يك معنى خاصّ مىدهد .
خطبهاى منسوب به امير المؤمنين امام على ( عليه السلام ) است كه چند صفحه است و از اول تا آخر آن يك حرف الف به كار برده نشده است :
قيل اجتمع اصحاب محمد ( صلى الله عليه و آله و سلّم ) فتذاكروا أيّ الحروف أدخل في الكلام ؟ و أجمعوا أنّ الألف أكثر دخولا من سائر الحروف ، فقام أمير المؤمنين ( عليه السلام ) و خطب بديهة هذه الخطبة المونقة و هي : حمدت من عظمت منته ، و سبغت نعمته ، و سبقت غضبه رحمته . . .
يعنى : گويند تنى چند از ياران پيامبر گرد آمده بودند و سخن به ميان آمد كه كدام حرف در گفتار بيشتر به كار مىرود ؟ همگى گفتند حرف الف ، پس امام على برخاست و اين خطبه شگفت بىالف را بىانديشه بگفت .
من از مفصّل اين نكته مجملى گفتم * تو خود حديث مفصّل بخوان از اين مجمل