در اين اوان بعضى از دانشمندان اصولى به خلاف رفته است و قسم دوم را محتاج به وضع و سماع ندانسته است بلكه تنها علم به مفردات الفاظ را كافى دانسته است كه اگر كسى به وضع مفردات الفاظ هر قوم آگاه شود در كيفيّت تركيب نياز به دانستن وضع و سماع ندارد و خود تواند معانى مقصوده را تحصيل كند .
و لكن اين سخن و نظرى است كه در پيرامون آن نيكو تأمّل نشده است و گوينده آن سخت اشتباه كرده است ، و صحّت گفتار ما بر شخص خبير پوشيده نيست .
مثلا مردى به عيسى بن عمرو كه استاد در زبان عرب و آشناى به كيفيّات تركيب آن بود ، گفت : من در كلام عرب تكرار مىبينم زيرا كه اين سه جمله گفتارشان : « زيد قائم ، إنّ زيدا قائم ، إنّ زيدا لقائم » به يك معنى است . عيسى بن عمرو در جوابش گفت : اينچنين نيست كه مىپندارى ، بلكه هر يك را معنى خاصّ است كه ديگرى مفيد آن نيست چه جمله « زيد قائم » را براى شخص خالى الذهن آورند . و « إنّ زيدا قائم » را براى آن كه ثبوت قيام را براى زيد شنيده ولى انكار در اسناد آن به زيد دارد . و سومى را براى آن كه انكار او از دومى شديدتر است و بيشتر اصرار به انكار دارد ، پس به اختلاف احوال دلالت جملهها نيز اختلاف يابد . اين بحث را خطيب در اسناد مطوّل نيز پيش آورده است .
ياد آن بهار زندگانى و روزگار جوانى به خير كه معانى مطوّل را در مسجد جامع آمل در محضر مبارك استاد بزرگوار پير روشنضمير حجة الاسلام حاج شيخ احمد اعتمادى مشائى ( رضوان الله عليه ) درس مىخوانديم ، و بحث در باب اسناد مطول به مطلب يادشده رسيده بود كه :
و إن كان المخاطب منكرا للحكم حاكما بخلافه وجب توكيده بحسب الإنكار قوة و ضعفا ، فكلّما ازداد في الانكار زيد في التأكيد كما قال الله تعالى حكاية عن رسل عيسى ( عليه السلام ) إذ كذّبوا في المرة الاولى : إنا اليكم مرسلون مؤكّدا بإنّ و اسميّة الجملة ؛ و في المرة الثانية : ربّنا يعلم إنا إليكم لمرسلون مؤكدا بالقسم ، و إنّ ، و اللام ، و اسميّة الجملة ؛ لمبالغة المخاطبين في الإنكار حيث قالوا :
ما أَنْتُمْ إِلَّا بَشَرٌ