زبان يونانى را گرفت و از آن درگذشت و مسلمانان علوم يونانى را گرفتند و چندين برابر بر آن افزودند و اين مقام كه زبان عربى در جهان يافت و علومى كه به اين زبان نوشته شد هيچ زبانى قبل از آن اين مقام نيافت .
در تواريخ آمده است كه كتابخانه اسكندريّه در مصر بزرگترين كتابخانه دنياى قديم بود محتوى بر علوم يونانى و بيست و پنجهزار جلد كتاب داشت اما به عهد اسلام كتابخانه مسلمانان بر يك ميليون شامل بود .
جرجى زيدان در تاريخ تمدّن اسلام و تاريخ آداب اللغه گويد :
دو خليفه فاطمى مصر عزيز بالله ( 365 - 386 ) ، و حاكم بامر الله ( 386 - 411 ) در مصر كتابخانهها انشاء كردند مشتمل بر نزديك يك ميليون كتاب يعنى چهل برابر كتابخانه يونانيان در اسكندريه .
كتابخانههاى بزرگ در مصر و عراق و اندلس و غير آن بسيار بود هر يك مشتمل بر صدها هزار جلد ، و ابواب آن براى طالبان علم و مطالعه كنندگان باز بود . پس آثار دانش عربى چهل برابر بيش از يونان بود .
در علم ادب و اخلاق و موعظه و فقه و سياست مدن و جغرافيا ، يونانيان كتاب داشتند اما با كتب عربى قابل مقايسه نيست نه از جهت كثرت و نه تحقيق . . . در رياضى خصوصا حساب و جبر و مقابله و هيئت و نجوم مسلمانان بر يونانيان تفوّق عظيم داشتند . . . و اينها همه از بركت قرآن است و ما اين سخن را به گزاف نگوييم كه تجربه و تاريخ بر آن گواه است .
و چون در قرآن براى نماز امر به تحصيل وقت و قبله شده بود ، مسلمانان ناچار گشتند براى تعيين سمت قبله بلد و اوقات نماز هيئت و نجوم بياموزند ، و هيئت و نجوم آنان را به ساير شعب رياضى محتاج ساخت ، و قوانين ميراث و فرائض چون در اسلام حساب پيچيده دارد آنان را به آموختن علم حساب واداشت ، و براى زكات و خراج به مساحت اراضى و علم حساب پرداختند ، و جهاد و حج راه جهانگردى و سياحت به روى آنها بگشود و اطلاع بر احوال امم مختلفه و كشورهاى جهان يافتند و كتب جغرافيا و امثال آن را نوشتند .
هزار و يك كلمه (فارسى) — صفحة 464
مساهمون: حسن حسن زاده آملى
ص٤٦٤