قاعده جفر و علامات رقم * صفحه و سطر و بيوتش را هم
ساختم راست به آداب حساب * تا بيابند طريقش طلّاب
جفر جامع چه اگر مشهور است * سرّ آن ليك بسى مستور است
آن كتابى است كه احوال جهان * هست در كسر حروفش پنهان
زيج دورانست كه نيك و بدحال * زان توان يافت به نهج اجمال
كسى چه داند كه چه اسرار است آن * خاصه زمره ابرار است آن
چنان كه ملاحظه مىفرماييد در اين ابيات ، جفر جامع را به زيج تشبيه فرموده است ، و گفت جفر جامع زيج دوران است كه از آن نيك و بداحوال زمان را به نهج اجمال مىتوان بدست آورد ، و با اشعار رائج منظومه يادشده تفاوت فاحش دارد . و از اين گونه تبديل و تحريف و تقديم و تأخير ابيات اين منظومه رائج با اشعار جواهر الأسرار بسيار است .
قوله :
اسم خاصى است كه اسرار جهان * هست در كنز حروفش پنهان ( 35 )
كنز حروف اشاره به وجه تسميه قصيده به كنوز الاسماء است . شكافتن آن به طول مىانجامد و اين بيت هفت اقليم مىگردد و اين حرف چند كتاب .
قوله :
كس چه داند كه چه اسرار است اين * خاصه زمره ابرار است اين ( 36 )
آرى
ذلِكَ فَضْلُ اللَّهِ يُؤْتِيهِ مَنْ يَشاءُ . *
يَخْتَصُّ بِرَحْمَتِهِ مَنْ يَشاءُ *
قوله :
لفظ اين اسم چو تكرار كنى * چون به آداب و عدد كار كنى ( 37 )
صورت بيت در نسخه خطى جواهر الأسرار بدين گونه است :
لفظ هر اسم كه تكرار كنى * چون به آداب ادب كار كنى
لفظ را به زبان به ياد آورد كه در ذكر لسانى حظ ديگر است و زبان نيز بىبهره نماند . و تكرار بايد كرد كه ذكر در آغاز انس آورد و انس در انجام ذكر . و تكرار سبب ملكه مىگردد ، و ملكه ملك مىشود ، مثل اين كه برگ توت ابريشم