قال ( صلّى الله عليه و آله و سلم ) : « المصلّى يناجى ربّه » « 1 » . علامه قيصرى در اول شرح فص لقمانى فصوص الحكم در اين مقام كه الإحسان أن تعبد الله كأنك تراه خوب بحث كرده است . و باب 558 فتوحات مكيه در حضرت احسان مطلوب است .
و نيز شيخ اكبر در فص محمّدى فصوص الحكم ، و علامه قيصرى در شرح آن در بيان حديث شريف « جعلت قرة عينى في الصلاة » داد سخن را دادهاند .
شيخ رئيس ابو على سينا در فصل هشتم نمط نهم اشارات كه در مقامات عارفين است در بيان آداب رياضت عارف سالك گويد : « العبادة المشفوعة بالفكر » يعنى عبادتى كه جفت با فكرت باشد - يعنى عبادتى كه جفت با حضور قلب باشد ، و گرنه از عبادت با فكر پراكنده بهرهاى نبرد بلكه آن عبادت قرب نياورده بعد مىآورد - و به عبارت و بيان خواجه طوسى در شرح آن :
و إلّا فصارت العبادة سببا للشقاوة كما قال عز و جلّ :
فَوَيْلٌ لِلْمُصَلِّينَ الَّذِينَ هُمْ عَنْ صَلاتِهِمْ ساهُونَ .
قال امامنا الصادق ( عليه السلام ) فى
إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَ إِيَّاكَ نَسْتَعِينُ
: « كرّرتهما حتى سمعتهما من قائله » .
خواجه حافظ گويد :
خوشا نماز و نياز كسى كه از سر درد * به آب ديده و خون جگر طهارت كرد
ص 97 ، س 4 ، قوله :
« تا دم آدمى ز تو نرمد * صبح دينت ز شرق جان ندمد » .
شمس الدين محمود بن محمّد آملى صاحب نفائس الفنون در اين معنى چه نيكو گفته است :
به هوس راست نيايد به تمنى نشود * اندرين راه بسى خون جگر بايد خورد
هامش
( 1 ) - بحار ، ط بيروت ، ج 67 ، ص 216 .