عن درجتهم . فالأوسع اهله دائرة علمية أحق بمعرفة الحق ، و أقرب نسبة إلى المعرفة الإطلاقية الإحاطية المتعذّرة الحصول تماما ، فافهم و اللّه ( عز و جل ) الهادي و المرشد .
و لطيفتر و شريفتر در افاده موضوع تبصره اين است كه در بصائر از امام ابو جعفر باقر ( عليه السلام ) روايت شده است :
و لا يحتمل أحد من الخلائق أمره بكماله حتّى يحدّه ، لأنّه من حدّ شيئا فهو أكبر منه . . .
اينگونه لطائف عبارات و دقائق معانى به غير از أئمه معصومين ما ( صلوات الله عليهم ) از ديگر صحابه و تابعين و علماى اعصار و امصار نقل نشده است . براى آگاهى بيشتر به كتاب ما انسان كامل از ديدگاه نهج البلاغه رجوع شود . ( ص 160 ، ط 3 ) . اين بود غرض ما از عنوان تبصره . حالا به معانى حديث « من عرف نفسه فقد عرف ربه » اشارتى مىنمائيم :
تنى چند از دانشمندان در معنى اين حديث شريف رسالهاى جداگانه نوشتهاند :
شيخ اكبر ابو عبد الله محيى الدين محمد بن العربى الطائى الحاتمي صاحب فتوحات مكيه رسالهاى به تازى بدين نام : الرسالة الوجودية في معنى قوله ( صلّى الله عليه و آله و سلّم ) : من عرف نفسه فقد عرف ربه . اين رساله شريف در قاهره مصر به طبع رسيده است .
وجه تسميه آن به « وجوديه » اين است كه معانى و مباحث آن بر محور وجود نفس دور مىزنند .
و ديگر رسالهاى است به فارسى از عارف عبد الله بليانى - كه گويند شيخ و پير خواجه حافظ بوده است - اين رساله با رسائلى چند در سال 1352 ه در ايران به طبع رسيده است .
و ديگر رسالهاى است به تازى از عماد الدين بن يونس پنجهزارى . اين رساله به طبع نرسيده است ، نسخهاى مخطوط از آن در مجموعهاى كه شامل چند نسخه ديگر مخطوط است در تصرف راقم است .
خطّه پنجهزار مازندران ، امروز به هزار جريب معروف است و شهرت دارد .
هزار و يك كلمه (فارسى) — صفحة 197
مساهمون: حسن حسن زاده آملى
ص١٩٧