مىگذارد ؛ تمثيلا عرض مىشود : چنان كه هر حيوان دوپا تخم مىنهد مگر انسان كه بچه مىزايد ، و هر حيوان چهار پا بچه نمىزايد چنان كه لاكپشت تخم مىنهد .
شرع مقدّس شير مادر را بهترين غذا براى كودك شيرخوار فرموده است ، و تا دو سال قمرى آن را براى رضيع تجويز فرموده است ، و فوق آن مدّت را تحريم كه
الْوالِداتُ يُرْضِعْنَ أَوْلادَهُنَّ حَوْلَيْنِ كامِلَيْنِ
« 1 » . شير مادر پس از دو سال به مزاج طفل آسيب مىرساند چنان كه پيش از پايان دو سال اگر مادر باردار شده است شير پستان او مهلك طفل رضيع است ، زيرا كه نفس مادر متوجه به پرورش فرزند در رحم مىشود ، و شير در پستان مانند مايع مانده در مشكى لجن مىگردد و براى مزاج طفل رضيع سخت مضرّ است بلكه مهلك اوست .
غرض اين كه تشريعيّات از دل تكوينيّات برخاستهاند ، و همه احكام خمسه شرع بر مبناى مصالح و مفاسدىاند كه در كمون اشياء و افعال متعلّق به مكلّفين نهفتهاند . كتاب شريف علل الشرائع جناب صدوق محمد بن على بن بابويه ( رضوان الله عليه ) را در اين موضوع اهميّت بسيار بسزا است ؛ و نبراس متأله سبزوارى نيز در بيان علل و اسرار احكام تشريعى است جز اين كه بسى بيانات استحسانى در آن به كار برده شد ، چنان كه خود علل الشرائع يادشده را نيز بيان استحسانى بسيار است ، بسط بحث را در اين امر كتابى جداگانه بايد .
شما قرائت يك سوره مباركه فاتحه را در نماز ظهر و عصر در نظر بگيريد ، آيه بسم الله الرحمن الرحيم به اتفاق اماميه و فرق عامّه ، جزء سوره فاتحه است ؛ و در صلات ظهرين اخفات حمد و سوره واجب است و لكن اماميه به اقتداى از پيشواى اولشان حضرت وصىّ امام على ( عليه السلام ) كريمه بسم اللّه الرحمن الرحيم را در نماز ظهرين هم به جهر مىخوانند .
فخر رازى در تفسير سوره فاتحه از تفسير كبيرش در مسأله فقهى جهر به بسم الله الرحمن الرحيم گويد :
هامش
( 1 ) - سورهء بقره ، آيهء 234 .