المراد باستقرارها سكونها في الوسط ، قال ثابت بن قرة : « سببه طلب كل جزء موضعا يكون فيه قربه من جميع الأجزاء قربا متساويا » ؛ پس از آن در بيان قول ثابت گفته است : إذ عنده ميل المدرة إلى السفل ليس لكونها طالبة للمركز بالذات بل لأن الجنسية منشأ الانضمام ، فقال : لو فرض أن الأرض تقطّعت و تفرّقت في جوانب العالم ثم اطلقت أجزائها لكان يتوجه بعضها الى بعض و يقف حيث يتهيّأ تلاقيها ، و لمّا كان كل جزء يطلب جميع الأجزاء طلبا واحدا و من المحال أن يلقى الجزء الواحد كل جزء لاجرم طلب أن يكون قربه من جميع الأجزاء قربا متساويا و هذا هو طلب الوسط .
ابو الحسن ثابت بن قرة بن زهرون حرّانى از دانشمندان بنام پيشين در رشتههاى علوم از رياضى و طبّ و نجوم است . در فهرست ابن نديم و صوان الحكمة ابو سليمان سجستانى و عيون الأنباء ابن ابى اصيبعه و وفيات الاعيان ابن خلكان و تذكرههاى بسيار ديگر از قبيل طبقات الاطباء و الحكماء اندلسى معروف به ابن جلجل و نزهة الارواح شهرزورى ، به بزرگى و دانشورى ياد شده است ، و بويژه در كتب رياضى مانند كتب تحريرى خواجه طوسى بسيار نام برده مىشود .
تاريخ تولد او را سنه 211 ه ، و وفات او را سنه 288 گفتهاند .
خلاصه ترجمه عبارت فوق در قوه جاذبه زمين به نظر ثابت اين است كه ميل كلوخ - يعنى فرود آمدن آن - به سوى زمين نه براى آن است كه ذاتا طالب مركز باشد بلكه جنسيت سبب انضمام است و گويد اگر فرض كنيم زمين پراكنده و متلاشى شود و اجزاى آن را رها كنند همه به حكم تجاذب ميل به سوى يكديگر مىكنند و هرجا به يكديگر رسيدند مىايستند و اين موجب واقع شدن زمين در وسط است .
ثابت چند قرن پيش از نيوتن بوده است ، پس نيوتن اول كسى نيست كه قائل به قوه جاذبه زمين بوده است ؛ بلكه پيش از ثابت نيز دانشمندانى قائل بدين قوه جاذبه بودهاند .
مسأله قوه جاذبه زمين تا چه اندازه در نظر متأله سبزوارى اهميت دارد و در او
هزار و يك كلمه (فارسى) — صفحة 177
مساهمون: حسن حسن زاده آملى
ص١٧٧