ارقام ستينى صعوبت دارد ، آنها را به كسور اعشاريه تحويل دادند .
و گمان من آن است كه اول كسى كه از منجمين اسلام آن را به كسور أعشاريه تحويل داد علّامه فاضل تقى الدين محمد بن معروف زين الدين است . همان راصد مشهور كه در سنه نهصد و نود و سه هجرى ( 993 ه ) ، مطابق سنه هزار و پانصد و هشتاد و شش مسيحى ( 1586 م ) وفات يافته است ، و در كتاب خودش جريدة الدّرر و خريدة الفكر ذكر نموده .
آنگاه متأخرين از اهل اروپا آنها را به جداول لگاريتمى تحويل دادند ( لگاريتم
Logaritm
، كلمه يونانى است به معنى نسبت عدد ) چه ديدند كه در جداول اعشارى هم صعوبتى است . و اول كسى كه بدين راز بزرگ پى برد ، فاضل مشهور « يوحنّا نيپير » بود ، پس اعمال بسيار آسان شد . ( ولادت يوحنّا نيپير در سنه 1550 م 957 - ه ؛ و وفات او سنه 1617 م - 1026 ه ، بوده ) .
پس كسى كه مىخواهد داخل در اين اعمال شود مىشايد كه كمال انس به انساب - يعنى لگاريتم - داشته باشد ؛ و جداول لگاريتم اعداد ، و جداول جيوب و مماسات و قواطع و غير آنها را چه طبيعى و چه لگاريتمى حاضر داشته باشد تا كار بر او آسان شود . و جداول ستينى جيوب و مماسات و غيرها ، در زيجهاى اسلامى مذكور است و دقيقترين آنها زيج بهادرى است .
اين بود عبارت مرحوم سردار كابلى كه به نقل آن تبرك جستهايم .
بيان : جداول جيوب ، همان جداول سينوس است چون - ا ج - در اين شكل كه جيب قوس - ا د - است . و ان شئت قلت : جيب زاويه - ا ب د - است كه زاويه مركزى است .
و مراد از مماس خط ظل است چون خط - ده - يا خط - و ز - كه هر يك مماس دائره - د ا و - است .