تخطي إلى المحتوى الرئيسي

هزار و يك كلمه (فارسى) — صفحة 70

مساهمون:

ص٧٠
6 - حركت استكمالى لبس فوق لبس است ، مانند حركت نفس ناطقه مثلا در اشتداد وجوديش به تحصيل حقائق و معارف . ( العناصر لابد و أن تزول صورتها بالقاسر حتى تصير مادة لصورة أخرى معدنية أو نباتية او حيوانية إذ الشىء لا يتحرك بالطبع الى ما يباينه و يخالفه إلا ما يتعلق به مجرد الكمال و النقص و القوة و الضعف فلا يتحرك إلا إلى ما يكمّله و يقوّيه . 7 - كيفيت مزاجيه كه از تفاعل عناصر حاصل مىشود عرض است . 8 - عرض تابع جوهر است و براى جوهر بمنزلت آلت است ، و آن را فعل جوهرى نتواند بود « العرض تابع لوجود امر جوهرى صوري و لا يفعل فعلا جوهريا ، و لا يحرّك المادة إلى جهة إلّا على نحو الإعداد أو على نحو الآلية » . 9 - شىء مثلا طبيعت - تا جميع انحاء كمالات مادونش را استيفاء نكرده است به مرتبه بالاتر حركت نمىكند زيرا كه طفره محال است . « الطبيعة لا تتخطّى الى مرتبة من الكمال إلّا و تتخطّى قبل ذلك الى مادونها من المراتب » . 10 - مبدأ قريب مباشر حركت مطلقا - چه حركت طبيعى و چه حركت ارادى و چه حركت قسرى - طبيعت است . با توجه داشتن به امور ياد شده گوئيم : هر يك از صور معدنى و نباتى و حيوانى مباين با هر يك از صور عناصر است ، و حال اين كه عناصر بسوى آنها در حركت‌اند و به صور آنها در مىآيند ، و اين حركت به بيان امر نهم استكمالى است ؛ و به حكم امر هفتم و هشتم كيفيت مزاجيه چون عرض است در حركت استكمالى طبائع عناصر بسوى صور معدنى و نباتى و حيوانى نقش فاعلى ندارد ؛ و به حكم امر دوم هيولى نيز نقش فاعلى ندارد ، يعنى هيولاى اولى چون طبيعت محصّله نوعيه ندارد لا جرم رأسا از وصف امتزاج و كيفيت مزاجى خارج است و اين وصف صور نوعيه را است هر چند كه هيولى كمال قابلى دارد ؛ و به حكم امر پنجم عنصر مفرد هم مستعدّ براى قبول صورت مركب معدنى و نباتى و حيوانى نيست ، يعنى تك تك عناصر بسوى معدن و نبات و حيوان حركت نمىكند ؛ علاوه اين كه به حكم امر چهارم شىء بسوى مباين خود بالطبع حركت نمىكند ؛ لا جرم
هزار و يك كلمه (فارسى) — صفحة 70 | حسن حسن زاده آملى