تخطي إلى المحتوى الرئيسي

هزار و يك كلمه (فارسى) — صفحة 69

مساهمون:

ص٦٩
متى و ان يفعل و ان ينفعل و اضافه وجده اتفاقى همگان است ؛ اما حركت در مقوله جوهر ، مشّاء متأخر آن را انكار دارند ، و صاحب اسفار و حكماى بعد از وى قائل بدانند . متألّه سبزوارى در غرر نيكو فرموده است :
و جوهرية لدينا واقعة * إذ كانت الأعراض كلا تابعة
2 - در هيولاى نخستين استحاله نيست ، بدين معنى كه بسبب عروض صفتى - يعنى به حدوث صورت نوعى بسيط - بر هيولى ، استحاله و زوال به صورت پيش كه هيولى داراى آن بود روى مىآورد نه به خود هيولى ، پس هيولى را طبيعت محصله يعنى صورت نوعيه نيست « كل مادة ( يعنى كل محل ) لا يقع فيها استحالة ( و زوال صورة ) عند حدوث صفة لها فليست لها طبيعة محصلة ( اي صورة نوعية ) » . 3 - صورت محصله - يعنى صورت نوعيه بسيطه - به حدوث و عروض صورت محصله نوعيه بسيطه ديگر به روى استحاله مىشود كه يا خلع و لبس است ، و يا كيفيت صرفه قويه آن به حدوث كيفيّت مزاجيه زايل مىشود ، يعنى كيفيت مزاجيه مزيل سورت كيفيت صرفه قويه آنست . 4 - شىء بالطبع بسوى مباين خود حركت نمىكند ( الشىء لا يتحرك بالطبع إلى ما يباينه و يخالفه ) . 5 - عنصر مفرد كه هر يك از آب و اخوات وى است ، مستعدّ براى قبول صورت مركب معدنى و نباتى و حيوانى نيست ، بلكه به امتزاج با عناصر ديگر كه مزاج حاصل شده است مزاج قابل و مستعد براى صور مركبات مىشود . « العنصر المفرد غير مستعدّ لقبول الصورة الحيوانية مثلا ، بل لا يحصل ذلك الاستعداد إلّا عند حدوث كيفية مزاجية » . و بعبارت ديگر : هر يك از عناصر را طبيعت بسيطه محصله است كه ماده و محل شىء ديگر - يعنى صورت مركب معدنى و نباتى و حيوانى - نمىشود ، مگر بعد از زوال طبيعتش به قاسرى كه از امتزاج با عناصر ديگر مزاج قابل صور مركبات حاصل مىشود . « كل ما ( من العناصر ) لها طبيعة ( بسيطة ) محصلة لا تصير مادة لشىء آخر الّا بعد زوال طبيعتها » .