مدينه كه يكى از رسائل يازده رساله مطبوع است و نيز جداگانه به طبع رسيده است ، و در درس صدم دروس هيئت و ديگر رشتههاى رياضى بيان كردهايم .
كلمهء 47
شيخ اشراقي - قدّس سرّه - در آخر تلويحات چه نيكو فرموده است :
كن كثير الدّعاء في أمر آخرتك فإنّ الدعاء نسبته إلى استجلاب المطالب كنسبة الفكر إلى استدعاء المطلوب العلميّ ، فكلّ معدّ لما يناسبه . و الدعاء كما قال افلاطون يحرّك الذكر الحكيم .
كلمهء 48
طول بلد اقصر قوسى از دائره استواء است - خواه دائره استواء سماوى ، خواه ارضى - كه محدود ميان نقطه تقاطع فوقانى آن با نصف دائره نصف النهار مكان مفروض ، و نقطه تقاطع فوقانى آن با نصف دائره نصف النهار مبدأ طول است ، هيچگاه از نصف دور نمىگذرد .
دانايان پيشين مغرب زمين - يعنى يونانيان و كسانى كه بلادشان مغربى آبادى روى زمين بوده است - مبدأ طول بلاد را از غايت نقطه غربى از جزيره « فر »
( Liledefer )
كه يكى از جزائر ششگانه خالدات ( كاناري -
Canarie
) است كه در مغرب آفريقا در اقيانوس اطلس نزديك ساحل به فاصله ده درجه يا دوازده درجه واقعاند - گرفتهاند . و بعد از آن كه جزائر ياد شده در آب فرو رفتهاند ، مبدأ طول را از ساحل بحر مذكور گرفتهاند ؛ و در هر دو صورت طول بلاد بر يك نسق ، موافق حركت به توالى بروج كه از غرب بشرق است خواهد بود .
و دانشمندان پيشين مشرق زمين چون هند و چين و تركستان ، مبدأ طول را از منتهاى عمارت شرقى از گنگ دژ ( دژ گنگ ) گرفتهاند كه طول بلاد نيز بر يك نسق ، ولى به خلاف حركت توالى بروج كه از شرق بغرب است خواهد بود .
در هر دو صورت طول از نصف دور كه صد و هشتاد درجه است تجاوز