جهد را در ترجمه كتب فلاسفه يونانى به زبان عربى داشت . و مترجمينى كه بر آنها اعتماد بسيار مىنمود چهار نفر بودند : حنين بن اسحاق عبادى ، و يعقوب بن اسحاق كندى ، و ثابت بن قره حرانى ، و علم بن فرجان طبرى . و مؤلفات فيثاغورس و افلاطون و ارسطاطاليس و بقراط و جالينوس را از زبان يونانى به زبان عربى ترجمه نمودند .
و همچنين عبد الرحمن اموى ملقب به ناصر در اندلس نيز در ترجمه اين علوم به نهايت راغب بود .
و در اين قرن فلاسفه بزرگ در اسلام ظاهر شدند كه از جمله آنان يعقوب بن اسحاق كندى ، و ابو نصر فارابىاند . فارابى اصل وى ترك و مولدش فاراب و از اكابر فلاسفه مسلمين بشمار مىآيد ، و به تعبير ابن خلّكان در تاريخش : « و هو اكبر فلاسفه المسلمين ، و لم يكن فيهم من بلغ رتبته في فنونه . . . » « 1 » فارابى در شهر دمشق در سال 339 ه وفات كرده است .
و از جمله اطباى بزرگ يكى يوحنّا پسر ماسويه است كه طبيب مخصوص هارون رشيد بود و در نزد وى منزلتى تمام داشت . اين دانشمند داراى مؤلفات كثيره است مانند كتاب برهان و كتاب بصيرت و كتاب حميّات و كتاب فصد و حجامت و كتاب جذام و كتاب اغذيه و كتاب معده و كتاب ادويه مسهله .
حنين بن اسحاق عبادى كه يكى از مترجمين اربعه ياد شده است شاگرد يوحنّا بوده است ، و در نزد مأمون تقرّب زيادى داشت و داراى مؤلفاتى است از قبيل كتاب اغذيه و كتاب تدبير ناقهين و كتاب ادويه مسهله ، و علاوه به طريق سؤال و جواب كتابى در فن نظرى و فن عملى طب تاليف كرده معروف به مسائل حنين .
يكى از شاگردان حنين ، خواهرزادهاش به نام « حبيش اعسم » برخى مطالب مهم بر كتاب مسائل حنين افزوده است .
و شيخ عبد الرحمن نيشابورى كه از فحول اطبّاء مىباشد شرح مبسوطى در دو مجلد
هامش
( 1 ) - « وفيات الأعيان » ج 2 ، ص 191 ، رحلى ، چاپ سنگى .