شرح العيون آن را عنوان كردهايم « 1 » .
و دور نيست كه نحوه تدبير محمد زكرياى رازى در معالجت منصور بن نوح سامانى بدان تفصيل كه در مقاله مطبوع در كتاب شريف اخلاق پزشكى « 2 » نقل كردهايم ، سبب چنان اهانت و جسارت منصور سامانى به جناب حكيم محمد زكرياى رازى شده باشد .
طبيب جامع حاذق محمود بن الياس شيرازى متوفاى در حدود ششصد و نود و اند هجرى كتاب حاوى كبير رازى را در پنج مقاله كه هر مقاله شامل چندين باب است و مجموع آن 339 باب ، تلخيص كرده است و آن را حاوى صغير نام نهاده است .
نسخهاى از حاوى صغير ، كامل و بسيار نفيس كه تاريخ كتابت آن 24 رجب 1172 هجرى است در كتابخانه محقر اين حقير موجود است .
بيوگرافى آن جناب در فارسنامه ناصرى مذكور است . و قسمتى از عبارت آن اين است :
و از مشاهير علماى شيراز است ملك ملوك اطبّاء ، حاوى كلمات فصحاء و ادباء ، جالينوس زمان ، بقراط عهد واوان ، واقف اسرار امراض ، رافع استار اعراض ، دافع انواع آلام ، شافى اصناف اسقام ، استاد حكماء محققين ، مولانا نجم الدين محمود بن الشيخ الربانى الامام الصمدانى صائن الدين الياس شيرازى ، مصنّف كتاب حاوى صغير در علم طبّ كه بعد از كتاب قانون شيخ رئيس ابو على ابن سينا ، و كتاب كامل الصناعة ، و كتاب حاوى كبير محمد بن زكرياى رازى كتابى در اين صناعت نيست . و نيز كتاب اسرار النكاح از اوست . و او فقيهى كثير الدرايه ، و طبيبى مقبول الروايه بود . . . « 3 »
پس از محمد بن زكرياى رازى شيخ بزرگوار ابو على حسين بن على بن سينا در
هامش
( 1 ) - « سرح العيون » ص 236 ، چاپ اوّل .
( 2 ) - « اخلاق پزشكى » ص 27 ، چاپ اوّل . و كلمه اول همين كتاب « هزار و يك كلمه » .
( 3 ) - « فارسنامه ناصرى » ج 2 ، ص 141 ، رحلى ، چاپ سنگى .