بر آن نوشته و از كتب عمده طب بشمار مىآيد . بالجمله پس از آن كه كتب بقراط و جالينوس را ترجمه نمودند اطباى اسلام پيروى استنباطات اين دو دانشمند يوحنّا و حنين را كرده و مؤلفات بسيارى تاليف نمودند .
و از جمله آنان محمد بن زكرياى رازى است كه طب را از حكيم ابو الحسن بن زيد طبرى صاحب كتاب فردوس الحكمه اخذ كرده بود . رازى مطالب مهمه كتب بقراط و جالينوس را جمع كرده در قريب سى مجلّد آنها را ايراد نمود و اسم آن را حاوى كبير گذاشت . از اين جهت است كه گفتهاند : « علم طب معدوم بود بقراط آن را ايجاد نمود . و مرده بود جالينوس احيائش كرد . و متفرق بود رازى جمعش نمود . و ناقص بود شيخ رئيس ابو على سينا تكميلش كرد » .
محمد زكرياى رازى در سال 320 هجرى پس از آن كه از دو ديده نابينا شده بود وفات كرد . و در سبب كورى آن چنين نوشتهاند كه در اثبات صناعت كيميا از براى امير منصور بن امير نصر سامانى كتابى تأليف نمود ، امير منصور فرمان داد آنچه را كه از براى اين ادّعا از آلات و ادوات و غيرها لازم است جهت وى مهيّا و حاضر كنند تا آنچه ادّعا كرده و ضمانت نموده است به عمل بياورد ، و چون حكيم - اعنى محمد زكريا رازى - عاجز شد ، منصور گفت : گمان نمىكنم كه شخص حكيم به تخليد كذب در كتبى كه آنها را به حكمت نسبت داده است راضى شود ، پس فرمان داد تازيانه بر سر او زدند و نيز همان كتاب را بقدرى بر سرش زدند تا پاره شده ؛ و بواسطه اين صدمه چشمش آب آورده و كور گرديد .
نگارنده حسن حسنزاده آملى گويد : شيخ رئيس ابو على سينا در آغاز ، صنعت كيميا را انكار داشت چنان كه در آخر فصل پنجم مقاله نخستين فن پنجم طبيعيات شفاء « 1 » به تفصيل صنعت كيميا را رد كرده است ، و لكن بعد از آن به صحّت صنعت كيميا اعتراف نموده است ، و رسالهاى در صحّت آن به نام حقائق الإشهاد » نوشته است ؛ و ما بطور مشروح در شرح عيون مسائل نفس به نام سرح العيون في
هامش
( 1 ) - « شفا » ج 1 ، ص 255 ، رحلى ، چاپ سنگى .