بخارا ظاهر شد . و چون بر حكماى سلف تفوّق يافت به شرف الملك شيخ رئيس ملقب گرديد . اين دانشمند بزرگ داراى مؤلفات بسيار است از آن جمله كتاب قانون در طب است كه در همه فرنگستان بعد از جنگ صليب و بيدارى ملل فرنگ از خواب جهل ، طب منحصر به طب ابن سينا بود ، و كتاب قانون وى را در تمام مدارس تدريس مىكردند ، و به زبان لاتينى شرحها بر آن نوشتند .
و با اين كه هزار سال از عمر اين كتاب مستطاب مىگذرد هنوز به قوت و متانت خود باقى است و چون شفاء و اشاراتش از كتب درسى حوزههاى علميه است . و چنان كه در مقاله مطبوع در كتاب اخلاق پزشكى « 1 » گفتهايم سه تن از اساتيدم كه هر يك از ستارگان فروزان قدر اول آسمان علوم و معارف بودهاند قانون طب بو على را تدريس مىفرمودند . و اين كمترين آن را از محضر اعلاى علامه حاج ميرزا ابو الحسن شعرانى فرا گرفته است .
بعد از اين دو بزرگوار - اعنى رازى و ابن سينا - ابو على يحيى بن عيسى صاحب كتاب منهاج ظاهر شد ، و در اين كتاب به ترتيب حروف تهجّى حشايش و عقاقير و ادويه را ذكر نموده ، و در سال 493 ه وفات كرده است .
و پس از او ابو الصلت اميّة بن عبد العزيز اندلسى ظاهر گشت ، و كتابى در ادويه مفرده تصنيف نمود و در سال 529 ه وفات كرد .
بعد از آن ابو عبد اللّه محمّد طبرستانى معروف به امام فخر رازى ظاهر شده است كه در بسيارى از علوم داراى تصانيف معتبر است ، و بر كليات قانون شيخ رئيس شرحى نوشته است كه معروف است .
در سال 876 هجرى مطابق با 1471 مسيحى در عصر لوئى يازدهم از سلاطين فرانسه انجمن طبّى در شهر پاريس برپا شده و مؤلفات فخر رازى را تدريس مىنمودند و پيرو قوانين ابن سينا بودند . و همين كه فن طباعت در سال 840 هجرى مطابق با 1436 مسيحى اختراع شد و نوع كتب علمى بناى انتشار
هامش
( 1 ) - « اخلاق پزشكى » ص 29 ، چاپ اوّل .