تشريح تحرير كردهاند .
كتبى را كه نام بردهايم در تصرف داريم و در آنها كار كردهايم ، مزيدا آنچه از كتب و رسائلى كه در طبقات الأطبّاء تاليف ابن ابى اصيبعه ، و در مطرح الأنظار فى تراجم أطبّاء الأمصار تاليف عبد الحسين طبيب تبريزى ، و كتب تراجم ديگر نام برده شدهاند .
غرض اين كه آن همه نسخ كتب و رسائل كه در تشريح و طب به يادگار ماندهاند ، از معرفت پزشكان پيشين و ديرين اسلامى و غير اسلامى و از اهتمام تام آن دانشمندان نستوه در پيشرفت و ارج به طب و تشريح ، حكايت مىكنند .
تنى چند از دانشمندان متأخر ما نيز كتب بسيار سودمند در تشريح نوشتهاند از قبيل كتاب تشريح البشر تأليف محمد بن عبد الصبور خوئى ، و كتاب جواهر التشريح تأليف على بن زين العابدين همدانى ، و كتاب خلاصة الحكمه و كتاب مجمع الجوامع تاليف مير محمّد حسين عقيلى علوى ؛ كه هر يك از پزشكان نامور بودهاند و كتب ياد شده به زيور طبع به صورت چاپ سنگى و هيئت رحلى آراسته شدهاند .
بسيار شايسته است كه به گونه نمونه برخى از گفتار سودمندشان را به مناسبت موضوع مقاله در پيرامون تشريح ، نقل كنيم :
تشريح در لغت به معنى اظهار و كشف و تبيين شىء است ، و به اصطلاح عبارت از علمى است كه شناخته مىشود به آن حقيقت اعضاء از روى كميّت و كيفيّت و وضع - يعنى تعداد و صور اشكال و موقع و نسب آنها با هم از قرب و بعد و مشاركت و محاذات و غيرها .
و فائده علم تشريح بيّن و بديهى است كه طبيب محتاج بدانست كه تا او را معرفت كما ينبغى حاصل نگردد بحث او از عوارض ذاتيه آن كه موضوع آنست آسان نخواهد بود .
و انتفاع طبيب به اين فن از جهت عمل اين كه بشناسد مواضع اعضاء را تا آن كه تواند ادويه موضعيّه را هر يك به جاى لايق خود وضع نمايد تا آن كه به زودى اثر ادويه به عضو مأوف مخصوص برسد و نفع آن به اسرع زمانى ظاهر گردد و خطا و خطر واقع نشود .
هزار و يك كلمه (فارسى) — صفحة 474
مساهمون: حسن حسن زاده آملى
ص٤٧٤