در آن وقت بمرد . رسول اللّه گفت : اللّه اكبر . پس صحابه دانستند كه آن سنگ اين منافق بود كه از آن روز كه خلق شده است تاكنون در جهنّم سرازير بود و فرود مىآمد و در آن وقت به قعر آن رسيد . قال اللّه - تعالى - :
إِنَّ الْمُنافِقِينَ فِي الدَّرْكِ الْأَسْفَلِ مِنَ النَّارِ
.
مانند اين صداى هولناك در هر شبانه روز بسيار است ، و لكن گوش برزخى باز نيست تا بشنود . كاملى بايد كه در چشمها و گوشها تصرف كند تا بتوانند وقايع و احوال برزخى نفوس را ببينند و بشنوند . تو كه جسر ممدود بين جنّت و نارى خود را باش تا نيفتى . عاقل را اشاره كافى است . پس بدان كه خزانه سعى اعمال خود انسان است ، و جزا نفس عمل است ، و هر كس مهمان سفره خود است ، و علم و عمل انسان سازند ، و ملكات نفسانى مواد صور برزخىاند . سه درس آخر دروس اتحاد عاقل به معقول ، و نيز شرح عيون شصت و يك تا شصت و پنج سرح العيون في شرح العيون در تفسير و بيان اين مطلب بسيار بسيار مهم كه جزا نفس عمل است ، اهميت شايان توجّه بسزا دارند .
وَ لا تَكُونُوا كَالَّذِينَ نَسُوا اللَّهَ فَأَنْساهُمْ أَنْفُسَهُمْ أُولئِكَ هُمُ الْفاسِقُونَ
. « 1 »
كلمهء 139
متأله سبزوارى - قدّس سرّه الشريف - در غرر الفرائد ، در غرر تكلّم حق تعالى گويد : « إن الوجودات كلماته - تعالى - لأنّها معربة عمّا فى الضمير أعنى المكنون الغيبى . . . » تا آن كه در دنباله آن در آغاز غرر تقسيم كلام گفته است :
فمنه ما قد كان عين الذات * كون بحيث ينشئ الآيات
راقم در اثناى تدريس حضرت استاد آية اللّه حاج ميرزا مهدى الهى قمشهاى - رضوان اللّه عليه - به آن جناب عرض كرده است كه كلمه و كلام چنان كه حاجى بدان اشاره فرموده است بايد معرب از مكنون غيبى بوده باشند ، و اكنون در تقسيم
هامش
( 1 ) - سورهء حشر ( 59 ) : 21 .