بالخبيثات كالتذاذ الجعل بالقاذورات و تألمه بالطيبات . قال تعالى :
الْخَبِيثاتُ لِلْخَبِيثِينَ وَ الْخَبِيثُونَ لِلْخَبِيثاتِ وَ الطَّيِّباتُ لِلطَّيِّبِينَ وَ الطَّيِّبُونَ لِلطَّيِّباتِ
.
آرى ملكات نفس مواد صور برزخى نفساند ، و علم مشخّص روح انسان و عمل مشخّص بدن انسان است كه به بيان مبرهن و مستدل از درس بيستم تا آخر كتاب دروس اتحاد عاقل به معقول تقرير و تحرير كردهايم « 1 » .
اما آن كه فرمود : « كتبه بيده » يد را نيز مانند كلمات ديگر مراتب است . اگر يد را صادر نخستين بدانى حق است ، و اگر عقل اول بدانى نيز حق است ، و اگر عقل فعّال بدانى كه نقوش حقائق عالم شهادت از او فائض مىشود نيز حق است .
و اين يد نگارنده صورت تكوينى انسان است كه هو الذي يصوّركم في الأرحام كيف يشاء .
قوله سبحانه :
قالَ يا إِبْلِيسُ ما مَنَعَكَ أَنْ تَسْجُدَ لِما خَلَقْتُ بِيَدَيَّ
« 2 » . و در حديث قدسى آمده است : خمّرت طينة آدم بيديّ اربعين صباحا . دو دست حق تعالى اسماى جمالى و جلالى او هستند . در تفسير صافى آورده است : « في العيون و التوحيد عن الرضا - عليه السلام - قال : يعنى بقدرتي و قوتى » . عارف قيصرى در شرح فص ابراهيمى فصوص الحكم گويد :
قسم الدار الآخرة بالجنة و النار ، و خلق آدم بيديه و هما الصفات الجمالية التى مظهرها في الآخرة هى الجنة ، و الجلالية التى مظرها فيها النار . « 3 »
به تفسير برهان در سوره مائده ضمن آيه
بَلْ يَداهُ مَبْسُوطَتانِ
، « باب معنى اليد في كلمات العرب » « 4 » رجوع شود .
ج - « و هي الهيكل الذى بناه بحكمته » در درس صد و چهل و پنجم دروس معرفت نفس هيكل را تعريف كردهايم ، و مطالبى در پيرامون آن آوردهايم كه در اينجا به
هامش
( 1 ) - « دروس اتحاد عاقل به معقول » ص 360 تا آخر ، چاپ اوّل .
( 2 ) - سورهء ص ( 38 ) : 75 .
( 3 ) - « شرح فصوص الحكم » ص 178 ، چاپ سنگى .
( 4 ) - « تفسير برهان » ج 1 ، ص 297 ، رحلى ، چاپ سنگى .