بنزد آن كه جانش در تجلّى است * همه عالم كتاب حق تعالى است
عرض اعراب و جوهر چون حروف است * مراتب همچو آيات وقوفست
از و هر عالمى چون سوره خاص * يكى زان فاتحه وانديگر اخلاص
نخستين آيتش عقل كل آمد * كه در وى همچو باء بسمل آمد
دوم نفس كل آمد آيت نور * كه چون مصباح شد در غايت نور
سيم آيت درو شد عرش رحمان * چهارم آية الكرسى همى خوان
پس از وى جرمهاى آسمانى است * كه در وى سوره سبع المثانى است
نظر كن باز در جرم عناصر * كه هر يك آيتى هستند باهر
پس از عنصر بود جرم سه مولود * كه نتوان كرد اين آيات معدود
به آخر گشت نازل نفس انسان * كه بر ناس آمد آخر ختم قرآن
در قرآن كريم فرموده است :
إِنَّمَا الْمَسِيحُ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ رَسُولُ اللَّهِ وَ كَلِمَتُهُ . . .
« 1 »
إِنَّ اللَّهَ يُبَشِّرُكِ بِكَلِمَةٍ مِنْهُ اسْمُهُ الْمَسِيحُ . . .
« 2 » .
قُلْ لَوْ كانَ الْبَحْرُ مِداداً لِكَلِماتِ رَبِّي . . .
« 3 » .
صورت انسانى در حديث شريف تعبير به « كتاب » شده است ، اشارت بدين كه اين صورت حائز صورت و حقيقت همه كلمات نورى وجود است فافهم . به قول شمس مغربى :
مرا به هيچ كتابى مكن حواله دگر * كه من حقيقت خود را كتاب مىبينم
همه كلمات و مراتب كتب وجودى به يد قدرت حق نوشته شدهاند ، و لكن انتساب اين كتاب - اعنى صورت انسانى - به خداوند سبحان ، در مقام تفخيم اين كتاب عظيم است . چنان كه قرآن را كتاب اللّه گوئى ، و ماه مبارك رمضان را شهر اللّه ، و كعبه معظم را بيت اللّه ، و برخى از روزهاى بزرگ را يوم اللّه .
تبصره - در اين چند آيت به مراتب وجودى « كتاب » توجه شود : قوله سبحانه :
هامش
( 1 ) - سورهء نساء ( 4 ) : 171 .
( 2 ) - سورهء آل عمران ( 3 ) : 46 .
( 3 ) - سورهء كهف ( 18 ) : 110 .