كلمهء 110
اين كلمه شرح حديث شريف ذيل است :
حضرت وصيّ امام امير المؤمنين على - عليه السلام - فرمود : كلّ وعاء يضيق بما جعل فيه إلّا وعاء العلم فإنّه يتّسع به « 1 » .
ترجمه :
هر آوند به آنچه در او نهاده شود گنجايش آن تنگ مىگردد ، جز آوند دانش كه گنجايش آن فزونتر مىگردد .
بيان : اين كلام كامل صادر از بطنان عرش تحقيق ناطق است كه ظرف علم - يعنى نفس ناطقه انسانى - از جنس موجودات طبيعى و مادّى نيست ، بلكه موجودى از عالم وراى طبيعت است كه هرچه مظروف او - يعنى علم - در او نهاده شود ، سعه وجودى او بيشتر مىگردد ، كه در نتيجه نفس را مقام فوق التجرد است ، كه مجرد از ماهيت است چنان كه مجرد از ماده و احكام ماده در مقام تعقل است . و چون ارزش انسان به معارف است ، پس بهترين ظرفهاى علم - يعنى نفوس انسانى - آن ظرفى است كه گنجايش او بيشتر است . چنان كه به شاگرد نامدارش كميل - رضوان اللّه تعالى عليه - فرمود : يا كميل إن هذه القلوب أوعية فخيرها أوعاها « 2 » . يعنى اى كميل اين دلها ظرفها هستند ، پس بهترين آنها آن دلى است كه ظرفيت و گنجايش او بيشتر است .
امام مجتبى - عليه السلام - فرمود : چون خداوند متعال قلب پيغمبر اكرم را بزرگتر از قلبهاى ديگر ديد او را به پيغمبرى برگزيد . سبحان اللّه عظمت وجودى قلب خاتم - صلى اللّه عليه و آله و سلم - چه اندازه بايد باشد تا ظرف حقائق كتاب اللّه قرآن فرقان بوده باشد ؟ !
هامش
( 1 ) - « نهج البلاغه » حكمت 205 .
( 2 ) - « نهج البلاغه » حكمت 147 .