ضميمه دوم
ترجمهء رساله تفسير سورهء مباركهء توحيد
تأليف شيخ عارف حافظ رجب بن محمد برسى حلى ، رحمه الله تعالى
مربوط به صفحه 133
بسم الله الرحمن الرحيم
بدانكه حكمت عبارت از شناخت ، در مهمترين معلومات به واسطه مهمترين معلوم است .
مهمترين معلوم معرفت واحد حق ، واحد مطلقى است كه خودش خودش مى باشد .
روش خالصى كه جامع اين اختصاص باشد ، سورهء اخلاص است ، سورهء اخلاص همان سورهء وحيد و سورهء تجريد و سورهء ايمان و سورهء ايقان مى باشد . هر كس آن را قرائت كند ، گويا ثلث قرآن را قرائت كرده است ، و ياد آن با قلب و روح و عقل و جسم وى در مى آميزد .
خداى تعالى در اين سوره فرمود : " قل هو " .
مراد از " هو " مبدأى اول است و وجود مبدأى اول ، عين حقيقت و ماهيت وى مى باشد ، و اول مطلق آن است كه غير وى از وى هستند ، ولى خودش از چيزى نيست ، اين كه " وى از چيزى موجود نشده " امرى سلبى است ، و اين كه " ديگران از وى مى باشد " امرى نسبى و اضافى است ، به خاطر جلال و عظمت وى تعبيرى از حضرت الهيه ممكن نيست ، مگر اين كه گفته شود : او ( هو ) اوست .
شناخت اين هويت معلوم بشر نمى باشد ، ومعرفت به وى از راه لوازم است ، ولوازم هويت حق ، سلبى و ايجابى است ، و اسم جلال شامل سلب و ايجاب مى گردد ، به ناچار اسم " الله " - كه بزرگ باد اسم وى - تفسير و شرح معناى " هو " است .
آنگاه به دنبال آن " احديت " را آورده و اين نهايت توحيد و مرتبهء نهايى وحدت مى باشد ، و احديت را در زمرهء لوازم قريب و از اقرب لوازم قرار داده ، پس همين ذات حق سبحانه است ، و حق واجب الوجود بوده و واجب الوجود مبدأى همهء موجودات است ، ومجمع هر دو امر الهيت مى باشد ، و مراد از الهيت بى نيازى از اشياء و نياز اشياء به وى مى باشد ، و از الهيت بسيط ، تعبيرى جز اين كه وى " هو " است نتوان كرد ، و به ناچار بايد آن را تعريف كرده و تعريف آن ناگزير به اقرب اشياء است و اقرب اشياء همان الهيت جامعه وسلب و ايجاب مى باشد . ( . . . ؟ )
مبدأى اول هيچ جنس و فصلى ندارد ، وجز وحدت ويژه نيست ، پس چيزى جز ذات ، پاكيزهء از همه وجوه و صفات تعقل نمى شود . و تعريف اين ذات به لوازم قريب ، اشارهء به وجود خاص آن است ، زيرا تعريف بسيط به لوازم ، همانند تعريف مركب به مقدمات است .
و كلمهء " احد " در سورهء اخلاص ، مبالغه در وحدت است ، زيرا واحد بر مصاديق خويش به
رساله وحدت از ديدگاه عارف و حكيم (فارسى) — صفحة رسالهء رجب برسى در تفسير سورهء توحيد 144
مساهمون: حسن حسن زاده آملى
صرسالهء رجب برسى در تفسير سورهء توحيد ١٤٤