فصل چهارم
عالم عالى قدر مرحوم مولى عبد الرّزاق لاهيجى در كتاب ارزشمند گوهر مراد فصلى در عالم مثال آورده است ، نقل آن را در اين مقام مناسب و مفيد مىدانيم ، و در پيرامون برخى از فرمايشاتش عرائضى داريم كه بعد از نقل آن ، تقديم خواهيم داشت . آن جناب در فصل دوم از باب چهارم از مقاله سوم گوهر مراد « 1 » در ذكر عالم مثال گويد :
« بدان كه جماعتى از حكماى اسلام سيّما شيخ شهاب الدين سهروردى مشهور به شيخ اشراق كه تديّن حكمت اشراقيين در زمان اسلام او كرده مدّعى آنند كه ملوك و صناديد عجم در زمان سابق مثل كيخسرو و نظراى وى ارباب حكمت اشراق بودهاند و حكماى يونان نيز هر كه سابق بر زمان ارسطو بود بر طريقه حكمت اشراقيين بوده ، و ارسطو مخالفت كرده با ايشان و تدوين حكمتى كه مشهور است به حكمت مشائين نموده . و فرق ميان حكمت اشراقيين و حكمت مشائين به چند وجه است و عمده ما هو المشهور آن كه اشراقيين در تحصيل حكمت طريقه رياضت و مجاهده و مكاشفه قدوه دانند و التفاتى به نظر و بحث نكنند بلكه گاه باشد كه منافى دانند ، بخلاف مشائين كه در تحصيل حكمت نظر و قياس منطقى را عمده دانند و هرچه نه بر طبق برهان و قياس بود التفات به آن نكنند ؛ و نسبت اشراقيين
هامش
( 1 ) . چاپ بمبئى - ص 228