قطب نما را به انگليس كمپاس
Compasse ) ) ,
و به فرانسه بوس
Boussole ) ) ,
و به عربى بوصله مى گويند . مشابهت اسمى ميان نام آن به فرانسه و عربى نويسندگان دائرة المعارف بريتانيكارا بر آن داشته كه قطب نما را از مخترعات اروپائيان بيانگارند ، چه بوسل لغتى است ايتاليائى به معنى جعبه كوچك .
در ديكسيونر جغرافيائى دزبرى ذيل كلمه بوسل به نقل از ترجمه تاريخ ابوالفداء مى نويسد كه قطب نما در پايان قرن دوازدهم مسيحى در مشرق زمين مورد استفاده بوده است ، و نظريات راجع به اين كه اروپائيان آن را اختراع كرده اند مردود مىداند .
در اهميت اين ابزار مى نگارد : ابزارى است كه تمام اكتشافات جغرافيائى به وسيله آن شده است . و قبل از آن دريانوردان از وسائل خيلى ابتدائى استفاده مى كرده اند ، بطورى كه دريانوردى اروپائى در كتاب تاريخ علوم عمومى
scieNces ) Histoire JeN er ale des )
نوشته است : با سه كلاغ در حوالى سواحل شمالى اروپا انجام مى يافته ، به اين ترتيب كه آنها را پرواز داده و از امتداد مسير آنها رو به خشكى كشتى را رهبرى مى نموده اند .
مخترع واقعى قطب نما چينى ها بوده اند ، و نام مخترع آن « وانگ چين تو » (
Wang Tehen to )
است و آن عبارت بود از قاشق مغناطيسى كه روى صفحه ئى از برنج صيقلى قرار داشت » .
در مجلد دوم دائرة المعارف محمد فريد وجدى در « البوصلة » آمده است :
« يقال : ان الصينيين هم الذين اخترعوا البوصلة ، و يقال : ان مخترعها هم العرب » . ( ط 1 مصر ص 408 )
و در مجلد اول آن در ماده « الابرة » آمده است :
« الابرة في علم الطبيعة هى الابرة المغناطيسية . و هى على شكل معين كثير الاستطالة ، مركبة على محور من وسطها و متحركة على سطح افقى . و هى متى تركت و نفسها مالت من الشمال الى الجنوب فاذا حولت من هذا الموضع عادت اليه بعد عدة ذبذبات و هى خاصية ثمينة جدا في هدايتنا دائما إلى النقطة الشمالية مهما كان