و اين مطلب همان است كه در ذيل جدول كتاب ياد شده در درس پيش نيز آمده است ، و مأخذ نقل آن جام جم است .
9 و آن كه گفته است « : فالحاصل اين اختلاف كه در قطب نما » . . . مطلبى بسيار قابل توجه است كه نتيجه بحث ما از فاصله قطب مغناطيسى با قطب جغرافيائى است . پس دانسته شده است كه عقربه مغناطيسى آلت قطب نما هميشه با خط نصف النهار كه از قطب شمال و جنوب جغرافيائى مى گذرد و ثابت است متحد نيست بلكه چه بسيار كه با آن تقاطع كند ، و التفات بدان در تحصيل سمت قبله اهميت شايان دارد .
تنبيه :
هرگاه يك بار خط نصف النهار حقيقى را در افقى از عمل به دائره هنديه و يا غير آن در سطح مستوى مدرجى تحصيل كنند ، چون مركز قطب نما را بر آن خط نهند ، مقدار انحراف عقربه مغناطيسى از نصف النهار حقيقى دانسته مىشود ، و براى تا مدتى مقدار انحراف مغناطيسى آن افق و آفاق قريب بدان بدست مى آيد كما لايخفى .
بدان كه در نماز استقبال كعبه واجب است كه قبله است ، و معرفت به انحراف مغناطيسى در امر قبله اهميت به سزا دارد ، به فرموده درست و استوار علامه حلى در منتهى « : لو استقبل ببعضه الكعبة و خرج الباقى من بدنه عن المحاذاة لم تصح صلاته لانه مأمور بالاستقبال » . . . . و اگر وسوسه و دغدغه اى در اين موضوع روى آورد كه در سمت قبله تفوه به سهولت خطب شده است در درس پنجاه و هشتم « دروس معرفة الوقت و القبلة » به تفصيل در اين موضوع بحث و تحقيق نموده ايم .
آنچه كه مربوط به درس و بحث ما درباره معرفت به قطب مغناطيسى زمين و انحراف قطب مغناطيسى است ، همين قدر كه تحرير كرده ايم كفايت است ، جز اين كه به عنوان مزيد استبصار بعضى از مطالب تاريخى و غيره در امر قطب مغناطيسى و قطب نما به عرض مى رسانيم :
در دائره المعارف فريد وجدى آمده است كه :
« حار العلماء في ادراك كنه القوة المغناطيسية » . ( ج 9 ط 1 مصر ص