درس 88 : سمت قبله آفاقى كه بين طولين 90 درجه و يا اكثر از آن و أقل از 180 درجه باشد
تعيين سمت قبله از دائره هنديه علاوه بر اينكه به براهين و قواعد رياضى ، تقريبى است نه تحقيقى چنان كه بيان خواهيم كرد ، در آفاقى كه تفاوت بين طول آنها و طول مكه به قدر ربع دور ، و يا اكثر از ربع و اقل از نصف دور است متمشى نيست . اما در آفاقى كه تفاوت بين الطولين نصف دور است بحث آن نيز بعد از اين خواهد آمد .
بيان عدم تمشى عمل به دائره هنديه در آفاقى كه تفاوت بين طول آنها و طول مكه به قدر ربع دور است اين كه :
منتهاى عد درجات و دقائق از دو طرف خط زوال يا نقطه مشرق است و يا نقطه مغرب ، و كيف كان اخراج خط طولى موازى خط زوال در داخل دائره هنديه كه به منزله دائره افق است ، امكان ندارد تا بقيه عمل به دائره هنديه را بر آن مبتنى كرد . زيرا كه در اين صورت خط طولى در خارج دائره بر يكى از دو نقطه مشرق يا مغرب مماس دائره مىشود . و نميتوان گفت كه در اين صورت نقطه مشرق يا مغرب قبله بلد است چنان كه بر متدرب فن پوشيده نيست ، علاوه بر اينكه در ابحاث آتيه مبين خواهد شد .
و بيان عدم تمشى عمل مذكور در آفاقى كه تفاوت بين الطولين بيش از ربع و كمتر از نصف دور است اين كه : منتهاى عد درجات و دقائق از دو طرف نقطه شمال و جنوب از ربع دائره تجاوز مىكند ، و به كلى خروج از جهت قبله لازم آيد .