مثال ديگر : افقى عرض جنوبى آن 30 درجه است ، و طول غربى آن از گرنويچ 50 درجه و 10 دقيقه است ، پس ما بين الطولين نود درجه است و مكه در جهت شمال شرقى افق مفروض .
به قدر مجموع عرضين أعنى عرض افق مفروض و عرض مكه كه 51 درجه و 25 دقيقه است به سوى شمال خط عرضى را اخراج مى كنيم ، و به قدر مجموع طولين كه نود درجه است از نقطه مشرق دائره ، عمود ق ى را موازى خط زوال اخراج مى كنيم كه خط طولى است . و خط عرضى را امتداد مى دهيم تا در خارج دائره با خط طولى تقاطع كند نقطه تقاطع نقطه سمت قبله و ط ى خط سمت قبله است . و ما هر دو مثال را در يك شكل جمع كرده ايم .
( شكل شماره 89 )
اگر تفاوت ما بين الطولين نود درجه باشد و بلد مفروض عديم العرض ، در اين صورت تمام عرض مكه يعنى 68 درجه و 35 دقيقه ، قوس انحراف بلد از نقطه شمال است ، خواه بلد مفروض شرقى مكه باشد و خواه غربى . لذا از نقطه شمال دائره هنديه به قدر تمام عرض مكه به سوى مغرب ميشماريم و پيش ميرويم اگر بلد شرقى مكه باشد ، و از نقطه شمال به سوى مشرق مى شماريم و پيش مى رويم اگر بلد غربى مكه باشد بهرجا كه منتهى شد از مركز دائره كه موضع مفروض است به همان نقطه منتهى اليها ، خطى مستقيم وصل مى كنيم كه خط سمت قبله است و آن نقطه منتهى اليها نيز نقطه سمت قبله است و حاجت به اخراج خط طولى و عرضى نيست بلكه مطلوب بدون آن دو تمام است . و تعيين سمت قبله در اين صورت از
دروس هيئت و ديگر رشته هاى رياضى (فارسى) — صفحة 634
مساهمون: حسن حسن زاده آملى
ص٦٣٤